راهنمای تالیف2

راهنمای تالیف 2- عناوین و قالب‌های فعالیت‌های مناسب

 

عناوین مرتبط با مهارت‌های یادگیری:

-         مشاهده کنید، طبقه بندی کنید، مقایسه کنید، تفاوت‌ها و شباهت‌ها را بنویسید، (بگرد و پیدا کن)

-         برقراری ارتباط (شیوه‌های گوناگون انتقال و ارائه اطلاعات، افکار و ایده‌های خود) : گزارش کنید، به دوستان خود بگویید، جدول را کامل کنید، نقشه مفهومی بکشید (کامل کنید)

قالب‌های هنری (نقاشی کنید، سرود (شعر بخوانید)، نمایش دهید، طراحی پوستر آموزشی، . . .)

-         اطلاعات جمع آوری کنید: چند کتاب معرفی کنید، از پدر و مادر و . . . بپرسید و گزارش دهید، به این . . . ( کتاب‌ها، مجله‌ها، مقاله‌ها، فیلم‌، . . .) مراجعه کنید، مصاحبه کنید (با شخص مطلع، نظر دیگران را بپرسید...)، عکس جمع‌‌آوری کنید...

-         اندازه گیری کنید، واحد مناسب انتخاب کنید، تخمین بزنید.

-         بسازید، (وسیله اندازه گیری، کاردستی . . . )

-         تفسیر کنید، پیش بینی کنید.

-         آزمایش کنید.

-         تحقیق کنید (فرضیه سازی، کنترل متغیرها، نتیجه گیری . . .)

روش:

-         در گروه مشورت کنید، نظر دوستان خود را بپرسید، بحث کنید= کار گروهی

-         ایده‌ها (نظرات، پاسخ و . . .) خود را بیان کنید (بنویسید)= بارش مغزی

-         فکر کنید

-         بگرد و پیدا کن + به . . . (حیاط، پارک، مسجد، بازار، کلاس‌های دیگر . . . ) بروید.

قالب‌های نوشتاری (کتاب درسی، کتاب معلم، کتاب کار . . .)

-         بیش‌تر بدانید (خوب است بدانید که . . .)

-         شاید تعجب کنید (عجایب آفرینش، شگفتی‌های علوم)!، عجیب ولی واقعی!

-         مرزهای دانش (علم)- شاهدان عینی

-         هشدار!

-         یادداشت دانشمندان- نکته تاریخی- فناوری- در مسیر زمان

-         سفرهای علمی- خیالی اما علمی- معماهای علمی

-         در یک نگاه

-         پرسش برای پاسخ

راهنمای تالیف 3: نمونه‌های جملات برای ولی و معلم و . . .

-         دانش‌آموزان را برای پیدا کردن (انجام) . . . بچه (باغ وحش، آزمایشگاه . . .) ببرید

-         (کار، بحث، آزمایش، مشاهده، . . .) را می‌توانید در محل دیگری غیر از کلاس اصلی تشکیل دهید (انجام دهید)

-         بیان اصطلاح علمی (نام علمی جانوران و . . .، . . .) مورد نظر نیست.

 

توضیح در مورد روش آموزش:

-         با دانش آموزان درباره پرسش‌های مناسب گفت‌وگو کنید.

-         سعی نکنید پاسخ دانش‌آموزان را به یک جهت خاص بکشانید یا آن‌ها را جمع‌بندی کنید.

-         دانش‌آموزان را تشویق کنید تا به دقت به جانوران نگاه کنند و تصویر آن‌ها را بکشند بچه‌ها ممکن است برای این کار به کمک نیاز داشته باشند.

 

توضیح در مورد کار ابزار، وسایل و امکانات مختلف نکات ایمنی:

-         این فعالیت را با . . . می‌توانید انجام دهید، استفاده از . . . برای این آزمایش مناسب است.

-         به دانش‌آموزان یادآور شوید که از نگاه کردن به خورشید به ویژه با دوربین یا تلسکوپ جداً خودداری کنند.

 

توضیح در مورد عملکرد یا انتظارات از دانش‌آموزان:

-         در این کتاب واژه " جانوران" برای حشرات، پرندگان، خزندگان و پستانداران به کار برده شده است. در این سن بچه‌ها نمی‌توانند به آسانی جانوران را طبقه بندی کنند، تلاش کنید تا بفهمید که آن‌ها از واژه " جانوران" ، چه تفسیر (استنباطی) دارند.

-         بچه‌ها دوست دارند به رنگ، شکل و حرکت جانوران نگاه کنند و به صداهای آن‌ها گوش دهند. آن‌ها از این که بتوانند حرکت جانوران را تقلید کنند لذت می‌برند. نگاه کردن به تفاوت جانوران و قرار دادن آن‌ها در گروه‌های مختلف، آغاز طبقه بندی است.

 

پیشنهاد در ارتباط با رویکردها و ... :

-         داستان را با آب و تاب بخوانید، گاهی مکث کنید، اجازه دهید ادامه داستان را بچه‌ها بگویند .

-         بچه‌ها می‌توانند آوازها و شعرهای مرتبط با آب را که در منطقه یا طایفه (خانواده‌ها) آن‌ها رایج است در کلاس بخوانند. این کار کلاس را با جامعه پیوند می‌دهد و با هنرهای بومی نزدیک می‌کند.

راهنمای تالیف 4- روش های تلفیق رویکرد فرهنگی تربیتی

بعضی دلالتها و زمینه های تجلی این دیدگاه در برنامه های درسی و مواد آموزشی مرتبط با تربیت علمی که می تواند مورد استفاده برنامه ریزان درسی علوم تجربی قرار گیرد عبارتند از:   

1-    توجه به مبدا و منتهی:

·         دیدگاه توحیدی در حوزه ی علم، خود را در چگونگی بیان گزاره ها متجلی می سازد. (طبیعت یا خلقت، هستی یا آفرینش)

·         علم می تواند زمینه ساز تفکر نسبت به مسائل کلی تر جهان و خداجویی بشر باشد.

·         غایت مندی جهان خلقت به جهان روح و معنا می بخشد.

2-    توجه به علم و اخلاق:

·         علم جویی بدون هدایت جویی ممکن است سبب گمراهی مضاعف انسان گردد.

·         علم و اخلاق توامان به رشد و رستگاری بشر می انجامد.

·         سوء استفاده از علم امکان پذیر است (چه در حوزه ی فناوری و چه در حوزه ی اندیشه)

·         علم عامل حلم و صمت و خشیت در عالم است.

3-      توجه به حوزه ی عمل علم تجربی و توانایی ها و محدودیت های آن:

·         علم پاسخگوی بسیاری از نیازهای آدمی و حل کننده ی بسیاری از مشکلات است.

·         در عین حال علم پاسخگوی تمامی نیازها و حلال تمامی مشکلات نیست.

·         علم تجربی تنها منبع معارف بشر و شناخت بشمار نمی آید.

4-     توجه به هدف مندی علم:

·         کسب علم نافع مورد تاکید است.

·         هدف مندی کسب علم از هدف مندی خلقت انسان نشات می گیرد.

5-      توجه به ارتباط علم،اسلام و تمدن اسلامی:

·         ارتباط، همراهی و عدم تقابل علم و دین از دیدگاه اسلامی امری پذیرفته شده و مورد تایید است.

·         اسلام علم آموزی را مورد تاکید قرار داده و آن را از جمله عبادات و مسولیت های فردی و اجتماعی قلمداد نموده و عزت مسلمین را در گرو آن می داند.

·         تاریخ تمدن اسلامی نمایشگر شکوفایی همه جانبه ی علم و فن آوری در دوران شکوفایی خویش است.

·         تحلیل علل و عواملی که به افول تمدن اسلامی و رکود علمی جهان اسلام منجر شد راهگشای حرکت های اصلاحی آینده است.

 

راهنمای تالیف 5-اهداف آموزش آداب و مهارت‌های زندگی در دوره‌ی ابتدایی_درارتباط با علوم تجربی

الف: حوزه‌ی ایمان

1.            تقویت ایمان به خدا از راه نظم در آفرینش و تعمق در پدیده‌های خلقت

ب: حوزه‌ی خودآگاهی

2.            شناخت احساسات مثبت و منفی در خویش

3.            درک شباهت‌ها و تفاوت‌های همکلاسی‌ها با یک‌دیگر

4.            ارزش قائل شدن برای خویش

پ: آداب و مهارت‌های فردی

5.            کسب توانایی در حفظ سلامت فردی مانند:

-        شناخت خواص مواد غذایی و اهمیت خوردن صبحانه

-        درک آداب غذا خوردن با توجه به دستورات اسلام

-        شناخت رشد متعادل قد و وزن و آگاهی از خطرات چاقی

-        مراقبت از بدن به هنگام بیماری‌ها

-        پیشگیری از بروز بیماری‌ها و واکسیناسیون به موقع

-        اهمیت ورزش و انجام حرکات پایه بدنی در حفظ سلامت

-        ضرورت مصرف صحیح دارو با توجه به دستورات پزشک

-        شناخت عوارض مصرف سیگار و قلیان

-        آگاهی از آداب نظافت و استحمام

6.            آگاهی از خطرات احتمالی در مکان‌های مختلف و ضرورت رعایت مسائل ایمنی شامل:

-        ایمنی در خانه، خیابان، زمین بازی، استخر، کنار رودخانه، کنار دریا

-        ایمنی در شب و روز، ایمنی در سرما و گرما

-        ایمنی در کار با اشیا

-        ایمنی در ارتباط با جانوران(حمله‌ی جانوران، عقرب‌گزیدگی، مارگزیدگی و...)

7.            کسب توانایی در تصمیم‌گیری و حل مشکل

ت: آداب و مهارت‌های بین فردی و اجتماعی

8.رعایت ادب در برخورد با دیگران

9.کسب توانایی در برقراری ارتباط با همکلاسی‌ها و سایر دوستان مدرسه‌ای

10.کسب مهارت در کار و فعالیت گروهی

ث: آداب و مهارت‌های اخلاقی

11.شناخت کارهای خوب (عمل صالح) در خانه، خارج از خانه و مدرسه نظیر: (کمک کردن در امور منزل، کمک به همکلاسی‌ها و دوستان نیازمند)

12.کسب آداب و مهارت‌های اخلاقی نظیر: (پرهیز از مسخره کردن دیگران، دوری از به کار بردن الفاظ زشت، راست‌گویی و صداقت، پرهیز از غیبت و بدگویی، پرهیز از دست زدن به اموال و وسایل دیگران)

                                         اقتباس از: راهنمای برنامه‌ی درسی جامع آموزش  آداب و مهارت‌های زندگی

 

 

 

راهنمای تالیف6-اهداف تفصیلی مربوط به حوزه‌ی «تفکر و حکمت»در ارتباط با حوزه علوم تجربی

1.       توجه به نیازها، توانمندی‌ها، ظرفیت‌ها و عناصر هویت متعالی خویش و تامل در آن.

2.       توانایی در انواع تفکر، مهارت‌های فرایند تفکر و یادگیری مادام العمر.

3.       تفکر در صفات و آیات خداوند متعال و معارف الهی و درک زیبایی‌های طبیعت.

4.       برخورد عقلانی، منطقی و نقادانه با مسائل و موقعیت‌های متنوع زندگی.

5.       ارزیابی سبک زندگی انتخاب شده و بصیرت نسبت به آثار، نتایج و پیامدهای آن.

·      فهرست ذیل برخی از مفاهیم پرکاربرد علوم تجربی رابیان می کند که به تقویت تفکر فلسفی کمک می‌کنند، اغلب این مفاهیم نیازمند تفکر عمیق‌تر می‌باشند و کار روی آن‌ها به ورزیدگی ذهن و کسب آمادگی برای تفکر فلسفی، و در قدم‌های بعد به خود دانش فلسفه، کمک می‌کنند:

حرکت،رشد،نمو،نظم در کائنات،قانون مندی،مکان،ذرات،آسمان،فضا،نیرو،بی‌نهایت ریز،بی‌نهایت بزرگ، نیرو،جاذبه،جسم،کهکشان

·      در این‌جابرخی از گزاره‌های مبنایی و فلسفی مرتبط با علوم تجربی که لازم است به دانش‌آموزان انتقال داده شود و مورد توجه برنامه‌ریزان و مولفان مجموعه‌ی کتاب‌های درسی قرار گیرد، ارائه می‌شود:

الف: گزاره‌های هستی شناختی

1.این جهان مخلوق خداوندی بی نیاز است.

2.تمام نظامات و قوانین حاکم بر مخلوقات از علم حکیمانه‌ی او سرچشمه می‌گیرد.

3.میان پدیده‌های عالم طبیعت رابطه‌ی علت و معلولی مادی حاکم است و هر پدیده‌ی مادی تاثیرات خاص خود را دارد. بشر به کمک علوم طبیعی و با روش تجربی تلاش می‌کند این روابط و تاثیر و تاثیرات را بشناسد و معرفت خود به طبیعت را افزایش دهد.

4.جهان خلقت یک جهان به هم پیوسته است و تمام اجزای آن  در نظم و قانون‌مندی کامل قرار دارند و هیچ حادثه‌ی اتفاقی و بدون علت در آن رخ نمی‌دهد.

5.هیچ پدیده‌ای خود به خود پدید نمی‌آید، بلکه دارای علتی متناسب با خود است.

6.اتفاق و بخت و شانس در عالم معنا ندارد، زیرا هر پدیده‌ای علت خاص خود را دارد.

ب: گزاره‌های معرفت شناختی

1.خداوند به انسان دستگاه ادراکی عنایت کرده که می‌تواند واقعیت‌ها را بشناسد و به وجود و خواص آن‌ها آگاه شود.

2.استدلال قیاسی به انسان این امکان را می‌دهد که قوانین کلی هستی را که مربوط به دسته‌ی خاصی از موجودات نیستند، وجود خدای یگانه و رابطه‌ی او با جهان خلقت، هدف‌مند بودن جهان و اموری مانند آن را درک کند و دانش ریاضیات را پایه‌گذاری نماید.

3.تفکر، عملی است که عقل در استدلال قیاسی و استدلال تجربی انجام می‌دهد تا مجهول‌ها را تبدیل به معلوم نماید.

4.عقل قوه‌ای است که هم واقعیت را از غیر واقعی تشخیص می‌دهد وهم خوب را از بد جدا می‌سازد.

5.توجه به محدوده‌ی کارآمدی استدلال قیاسی و استدلال تجربی سبب می‌شود که استدلال قیاسی را در حوزه‌ی امور تجربی دخالت بی‌جا ندهیم و استدلال تجربی را وارد موضوعات ماوراء الطبیعی و ریاضیات ننماییم.

6.روش تجربی در بسیاری موارد، نمی‌تواند دانش یقینی و قطعی به ما دهد. بلکه دانش احتمالی می‌دهد. این احتمال، در فرضیه‌ها نمود بیش‌تری دارد. علت احتمالی بودن این‌گونه دانش‌ها آن است که در استدلال تجربی همه‌ی  عوامل و شرایط یک پدیده در تجربه و آزمایش دانشمند قرار نمی‌گیرد

چگونگی تعامل میان برنامه‌ی درسی علوم تجربی وحوزه تفکر فلسفی

این علوم که با تفکر در خلقت پدید آمده اند، متکی بر روش تجربی می باشند و همواره با مشاهده و آزمایش سروکاردارند. از این رو نتایج آن ها به صورت عملی آشکار می شوند و توانایی دانشمندان را دراستفاده و تصرف در خلقت افزایش می دهند. یعنی انسان ها نتیجه ی تفکر خود در طبیعت را به صورتی ملموس مشاهده می کنند.

گستره ی این علوم در زندگی انسان امروز آن قدر توسعه یافته که همه ی جوانب زندگی را دربر گرفته و اکثریت رشته‌های دانشگاهی را به خود اختصاص داده است. به همین جهت این علوم، هم در رشد تفکر به معنای اعم و هم در جهت گیری تفکر فلسفی نقش فراوانی دارند. برای این که این نقش به نحو مطلوب انجام پذیرد، باید نکات زیر در تدوین برنامه ها و محتواهای این علوم رعایت گردد:

-     در آموزش علوم طبیعی بر حافظه و انتقال اطلاعات تاکید نشود، بلکه قدرت مشاهده و تحلیل مشاهدات مد نظر باشد به طوری که دانش آموزان بتوانند با تجربه ی خود به داده های علمی برسند و از دستاورد علمی خود لذت ببرند.

-     دانش آموزان به تدریج تفاوت تفکر در پدیده های طبیعی، رفتارهای انسانی، امور اخلاقی و موضوعات ماورای طبیعی و الهی را دریابند و واقعی بودن را منحصر در پدیده های طبیعی تلقی نکنند.

-        دانش آموزان، تفاوت روش های تفکر را متناسب با تفاوت درموضوعات دریابند و همان روشی را که در علوم طبیعی به کار می برند به سایر شاخه های علوم تسرّی ندهند.

-     دانش آموزان با تفکر عمیق تر در نظم، همبستگی، ارتباط دقیق پدیده های طبیعی به لایه های برتر عبور کنند و جلوه های حکمت، زیبایی، غایتمندی و کمال گرایی را دریابند و جهان را مخلوق، زنده، زیباو پویا بیابند، آن گونه که دانشمندان بزرگ تاریخ، مانند ابن سینا، خواجه نصیر، ابوریحان، خوارزمی، نیوتن، انیشتین و ماکس پلانک و ...  به جهان می نگریستند.           اقتباس از: راهنمای برنامه درسی حوزه تفکر و حکمت