تحلیل سیستمی

باسمه نعالی

تحلیل سیستمی و میزان کارایی کارشناسی تکنولوژی آموزش عمومی در درون سیستم کلان نظام آموزش و پرورش استان قزوین

در سال 1382

عنوان

صفحه

پیشگفتار

 

مقدمه

 

فصل اول

تعاریف و مفاهیم اولیه

 

 

الف )

تعریف کارشناسی تکنولوژی آموزشی

 

 

ب )

شرح وظایف

قدرت برنامه ریزی

انجام وظایف محوله ما فوق

ارجاع و انجام وظایف محوله

 

ج )

شرایط احراز پُست

 

 

د )

حیطه فعالیت

 

 

 

 

 

 

فصل دوم

موقعیت در سیستم

 

 

الف)

کارشناسی های موازی

 

 

ب )

فعالیتهای موازی

رسانه های آموزشی

دوره ها و همایش ها

پروژه های کاری

خدمات متقابل

 

ج )

ارتباط با سایرین

 

 

 

 

 

 

فصل سوم

درون دادها

 

 

الف )

هزینه ها

 

 

ب )

رسانه کمک آموزشی

 

 

ج )

روش ها و فنون

 

 

د )

نیروی انسانی

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم

برون دادها

 

 

الف )

میزان کارایی سرانه ها در مدارس

 

 

ب )

هزینه و سرانه آموزشی

 

 

ج )

نیروی انسانی

 

 

 

 

 

 

فصل پنجم

جعبه سیاه

 

 

 

 

 

 

منابع و ماخذ

 

 

 

               

 

 

 

 

 

پیشگفتار :

   واژه « نظام »  مفهومی نسبتاً انتزاعی را بیان می کند. تعاریف سنتی مانند مجموعه ای از اجزاء یا عناصر که با تاثیر متقابل بر یکدیگر به طرف هدفی مشترک حرکت می کنند. نمی تواند برای درک این مفهوم کمک زیادی به ما کند. وجود یک نظام تا حدود زیادی به دلیل آن است که فردی آن را آنطور تعریف کرده است. البته این یک تعمیم است.

   برخی از نظام ها خود را تعریف می کنند. دوچرخه با اجزاء بسیار روشن ( چرخها، رکابها، زنجیر، دسته ها و ... ) خود یک نظام است. اغلب افراد درباره مقصود یا هدف دوچرخه      ( وسیله ای برای حمل و نقل )  و اجزاء اصلی آن با هم توافق دارند. ولی فرد می تواند دوچرخه را به منزله جزیی از نظام بزرگتر ( برای مثال نظام فرد ماشین که هدف آن افزودن برکارایی تبدیل انرژی فرد به حرکت دوچرخه است ) و یا حتی نظام بزرگتر از آن   (دوچرخه یک جزء در نظام حمل و نقل شهر است که شامل اتومبیلها کامیونها قطارها- اتوبوسها جاده ها و ... است.) در نظر بگیرد. به همین ترتیب هم چرخ دنده عقب ( خودروی عقب دوچرخه ) خود می تواند یک نظام در درون نظام دوچرخه در نظر گیرد.

   بطور کلی هر نظام خود می تواند در درون یک نظام بزرگتر قرار گیرد و یا چند نظام کوچکتر در درون ان قرار گیرد که هر نظام با نظام دیگر می بایست با یکسری اطلاعات Data  و فعالیت بوسیله مرزی که نگارنده آن را در این مقاله بصورت شرح وظایف معرفی کرده است از هم تفکیک و متمایز می شوند.

   حال هدف و مقصود هر نظام بستگی به نظام کلان بالاتر خود و یا در ارتباط با خرده نظامهای مجاور خود و یا با در نظر گرفتن خرده نظام های درونی ان طراحی برنامه ریزی و اجرا می گردد.

   در هر صورت هر نظام چه نظام آموزشی و چه نظام کاری و کارگری یکسری اطلاعات منابع امکانات تجهیزات و ... را بصورت درون داد به سیستم خود راه داده و در درون     « in put » خود با فرآیندی که از قبل طراحی و برنامه ریزی شده است در نهایت بصورت خروجی یا « out put » با تغییرات صورت گرفته بصورت بازده تجویل می دهد میزان کارایی هر نظام که معروف است به جعبه سیاه واضح و آشکار به چشم نمی آید.

   اولین گام در تجزیه و تحلیل سیستمی تعریف نظام مورد نظر مرزهای آن و درون دادها و برون دادهای اصلی آن در روی این مرزها است. بیان کمٌی درون داد و برون داد هدف و تا حدود زیادی کارایی نظام را تعیین می کند. برای کسانی که در بیرون جعبه سیاه یا فرآیند سیستمی یک نظام قرار گرفته است تحلیل آن بسیار سخت و مشکل خواهد بود ولی بیرون جعبه سیاه آنچه مورد مطالعه قرار می گیرد ورودی ها و خروجی است.

   بنابه گفته اِی . جی . رُمی زفسکی نگارنده کتاب طراجی نظامهای آموزشی که توسط دکتر هاشم فردانش در سال 1379 در سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها « سمت » ترجمه و به چاپ رسیده است ( صفحه 32 ) :

به هر حال، بجز در موارد واقعاً ضروری، باید به عنوان یک قانون کلی از گشودن ( جعبه سیاه ) خودداری کرد.

   وقتی برون دادها را معین کردیم و به مطالعه آن پرداختیم توانایی نظام شناخته می شود. با توجه به هزینه وقت کارایی و اثر بخشی بکار رفته در هر جعبه سیاه و مطالعه درون داد و برون داد می توان یک نظام را تحلیل سیستمی نمود.

   دومین مفهومی که در این مقاله سعی در تعریف داریم تفکر سیستمی است:

به منظور اجتناب از درهم آمیختگی ناشی از رویکردها و روش های متعدد ( و الفاظ تخصصی فراوان) مجموعه ای از مفاهیم واحد اتخاذ شده است؛ مفاهیم تفکر سیستمی و تجزیه و تحلیل سیستمی اغلب مشکل در یک سیستم گاهی مورد مشاهده قرار می گیرد که فرد از وضعیت موجود اظهار ناخرسندی و نارضایتی کند.

    بطور خودکار و طراحی شده گاهی در تفکر سیستمی نارضایتی و مشکل پیش آمده در یک نظام توسط اجزاء دیگر نظام و یا اجزاء جدید طراحی شده برطرف و ساده می شود مثلاً مشکل بیکاری جوانان پس از دوره دبیرستان با ورود به دانشگاه مراکز فنی و    حرفه ای و یا ... که در درون نظام آموزشی کشور طراحی شده است برطرف می شود و یا مشکل بی سوادی نوجوانان تارک تحصیل توسط در نهضت سواد آموزی برطرف         می شود. این نوع تفکر را تفکر سیستمی گویند که گاهی مشکل یک فرد نوشداروی فرد دیگری می شود ...

 

 

مقدمه

   در این مقاله سعی شده است؛  یک کارشناسی از بیش از هفتاد کارشناس موجود در یک سازمان بصورت اتفاقی انتخاب و با تحلیل سیستمی و مطالعه درون داده ها و برون دادهای آن گامی کوچک در ایجاد یک تفکر سیستمی در بین مدیران و معاونین درخصوص بازنگری در درون جعبه سیاه کارشناس خود نمایند.

   در این مقاله که سعی شده است به دور از هرگونه یکسونگری و بازخوردهای سیاسی و کاری تنظیم گردد و سعی در محکوم کردن شخص اشخاص و یا نظام و یا گروهی را نداشته و فقط یک جزء از اجزاء درکنارهم قرار گرفته در درون کلان سیستم ، سازمان آموزش و پرورش یک استان که خود خُرده سیستم یک نظام آموزشی بزرگ تر در بین وزارتخانه ها و سازمانهای وابسته است موررد تحلیل سیستمی قرار گرفته .

 

 

 

فصل اول

 

تعاریف و مفاهیم اولیه

 

الف » تعریف کارشناسی تکنولوژی آموزشی ( آموزش عمومی )

   در درون سازمان آموزش و پرورش یک استان در بخش معاونت آموزشی ( چه عمومی و چه متوسطه ) یک پُست طراحی شده که با نام کارشناسی تکنولوژی آموزشی سالهال بصورت مستقل زیر نظر مستقیم معاونت و اکنون بصورت پُست زیر مجموعه کارشناس مسئول تکنولوژی و گروه های آموزشی زیر نظر یک کارشناس مسئول با فعالیت های از قبل طراحی شده با کد 42 22 به ثبت رسیده است تعداد افراد شاغل در این پُست در هر سازمان و استان با توجه به تعداد دانش آموزان تحت پوشش در آن استان در بخش عمومی یا متوسطه متغیر و توسط وزارت کشور تعیین شده است.

   اکنون با آمار   000000  نفر دانش آموز در بخش آموزش عمومی استان قزوین یک نفر کارشناس ( با شرایط احزار پُست سازمانی خاص ) و با شرح وظایف ابلاغ شده از سوی وزارت متبوع انجام وظایف محوله می گردد.

 

ب» شرح وظایف ( بصورت خلاصه شده و مفهومی ):

1- گسترش استفاده از رسانه های آموزشی و کمک آموزشی ترغیب و تشویق به استفاده از امکانات موجود.

2- برنامه ریزی و طراحی سیستمیک برای جذب و بکارگیری سرانه کمک آموزشی در بین مدارس و در سطح مرکز.

3- برگزاری جشنواره ها و همایش ها و کارگاه ها در خصوص آشنا سازی معلمان و مدیران برای استفاده بیشتر از رسانه های آموزشی.

4-  انجام- ارجاع و پاسخگویی به بخشنامه های وزارت متبوع و معاونت آموزش عمومی.

5-  . . . انجام وظایف عندالزوم

 

   در این قسمت از شرح وظایف بصورت 3  حیطه فعالیت جداگانه برای این کارشناسی برنامه ریزی شده است.

 

*) قدرت برنامه ریزی :

   هر کارشناس با مطالعه نقاط قوت و ضعف در بین مدارس و مناطق تابعه نسبت به برطرف نمودن نیازها و ارائه راهکارهای مناسب برای آینده آموزش آن موقعیت            « برنامه ریزی و تفکر » می نماید یعنی بصورت مکتوب می بایست در ابتدای هر سالتحصیلی برنامه سال آتی خود را مکتوب به مقام مافوق خود ارائه و در آن سیاستهای کاری غعالیتهای پیش بینی شده نیازها- کمبودها و برنامه های طراحی شده و با هزینه مالی جهت طرح در شورا و تصویب نهایی ارائه گردد.

 

**) انجام وظایف محوله مافوق :

   کارشناس تکنولوژی در ابتدای راه اندازی استان قزوین تحت نظر دفتر تکنولوژی آموزشی وزارت آموزش و پرورش قرار داشت با جلسات توجیهی و بخشنامه ها و دستورالعمل های ارسالی از آن دفتر طی طریق می نمود. از آنجائیکه دفتر تکنولوژی با حیطه فعالیت خاص خود بصورت سخت افزاری و ابزاری به این کارشناسی در خصوص فیلم- نوارکاست- ویدئو- ضبط صوت و کامپیوتر نگاه می کرد لذا دید سخت افزاری و ابزار محوری در این کارشناسی پایه گذاری گردد. و از تکنولوژی فقط ابزارلوژی اشاعه گردید.

   و پس از تلفیق چند دفتر در وزارت متبوع در سال 1380 حیطه فعالیت کارشناسی تکنولوژی با یکسال تاخیر و بلاتکلیفی به دفتر آموزش عمومی واگذار گردید.

   این کارشناس هیچ پُست مستقل و ثابت و ثبت شده ای تا سال 1381 در مناطق و مدارس تابعه خود نداشته و گاهاً طرح ها و برنامه ها و فعالیتهای آن بصورت قراردادی دستوری و یا در امتداد شرح وظایف مسئولین آموزش مناطق ابلاغ می شده است.

 

***) ارجاع و انجام وظایف محوله :

   هر کارشناسی در سازمان آموزش و پرورش علاوه بر وظاِف بالا یعنی برنامه ریزی و انجام وظایف مافوق می بایست شرایط محیطی و نظام دار فضای کاری خود را نیز رعایت و خود را با آن وفق دهد یعنی با توجه به داشتن شرایط احراز پُست در آن کارشناسی و اطلاعات از مافوق می بایست نسبت به مسئولیت پذیرفته شده پاسخگو باشد یعنی بازخورد اطلاعات و داده ها بصورت Top Down حتماً می بایست رعایت شود ( یعنی قرار گرفتن در سیستم حرمی نظام اداری ) و رعایت تمامی موارد یک کارمند اداری ...

 

 

ج » شرایط احراز پُست :

   این کارشناسی با توجه به عنوان پُست می بایست فردی با مدرک لیسانس و در رشته آموزش و یا رشته های مرتبط با آموزش آشنا با فنون و روشهای یادگیری یاددهی و با قدرت برنامه ریزی و آینده نگرِی برای طراحی و نظام ْموزشی متناسب با موقعیت های متفاوت یادگیری و آشنا به ابزار و روشهای استفاده از انها بکار گرفته شود.

   از آنجائیکه این پُست از ابتدای راه اندازی استان بدون سابقه اجرایی قبلی بوده است اکنون در اختیار شخصی با مدرک فوق دیپلم حرفه و فن و با سابقه 10 سال می باشد.

 

د » حیطه فعالیت :

   علاوه بر شرح وظایف یکسری فعالیت ها بصورت توافقی نیز در این کارشناسی انجام می گیرد که بصورت بخشنامه ها و یا دستورالعملهای ارجاع شده از کارشناسی های موازی و یا معاونت قسمت به حیطه فعالیتهای آن اضافه می گردد. 

   این کارشناسی با دید ابزاری که گفته شده دارای امکانات اولیه و دستگاهها و تجهیزات متناسب و متفاوت می باشد که بالغ بر 15 میلیون تومان هزینه اولیه را در خود ذخیره ساخته است.

   از قبیل رایانه دستگاه تکثیر نوار ویدئو کاست. تجهیزات تصویربرداری صدابرداری و ... که بصورت خرید متمرکز و یا کمک از سرانه کمک آموزشی سهمیه وزارتی مدارس و یا خریداری گردیده شده.

 

 

فصل دوم

 

موقعیت در سیستم

 

   موقعیت استراتژیک کارشناسی تکنولوژی که بصورت کارشناس مستقل با هزینه و سرانه نسبتاً خوب زیر نظر معاونت آموزش عمومی و با همکاری دفتر تکنولوژی آموزشی وزارت متبوع چندین سال فعالیت داشت ؛ اکنون با افت محسوس و قابل مشاهده در فعالیت از نظر کمی و کیفی و با تحلیل در شرح وظایف محوله کنونی قریب به 2 سال است که زیر نظر معاونت آموزش عمومی وزارت متبوع آن هم زیر نظر کارشناسی تجهیزات آموزش و تکنولوژی به صورت یک کارشناس ارجاع دهنده و یا رابط برای ارسال تجهیزات به مدارس طراحی مجدد شده است.

   از تکنیک ها و آشنایی با تاکتیکهای لازم برای آموزش در حال حاضر فقط با دید سخت افزاری و

 

الف» کارشناس های موازی

   این کارشناسی با توجه به تقسیم بندی سازمان مدیریت برنامه ریزی و استخدام کشوری در بخش معاونت آموزش عمومی یا کارشناس های

 

آموزش و پرورش ابتدایی .

آموزش و پرورش پیش دبستانی .

آموزش و پرورش راهنمایی .

آموزش و پرورش عشایر .

مشاوره و خدمات مشاوره ای .

سنجش و ارزشیابی تحصیلی .

گروه های آموزشی .

با شرح وظایف متفاوت بصورت موازی در حال فعالیت می باشد .

 

گروه آموزش و پرورش ابتدایی و پیش از دبستان با 5 نفر کارشناس .

گروه آموزش و پرورش راهنمایی تحصیلی با 4 نفر کارشناس .

گروه مشاوره با 2 نفر سنجش و ارزشیابی با 3 نفر .

گروه تکنولوژی و گروه آموزش با 3 نفر .

و عشایر با 2 نفر کارشناس جمعاً در حوزه معاونت آموزش و پرورش استان قزوین با 21 نفر تمامی خدمات برنامه ریزی و فعالیتهای آموزش یک استان را سازماندهی و ساماندهی می کنند.

 

ب» فعالیتهای موازی :

 

1- رسانه های آموزشی : برخی از وسایل و اقلام کمک آموزشی مورد استفاده در هر کارشناسی که در مناطق و مدارس مورد استفاده قرار می گیرد بصورت مستقیم یا غیر مستقیم توسط کارشناسی تکنولوژی آموزشی می بایست تایید و یا تهیه گردد ؛مثال : فیلم های طرح تصویری رشد نوارهای آموزش قرآن و زبان انگلیسی CD های آموزشی لوحه های یادگیری ابتدایی ( فارسی قرآن ) راهنمایی ( انگلیسی عربی ) و کتب آموزش و کمک آموزشی .

 

2- دوره ها و همایش ها : بسیاری از دوره ها همایش ها و جشنواره ها که نیازمند به فیلمبرداری و یا صدا برداری و تهیه اقلام تکنولوژیک اولیه می باشد مانند رایانه پرژکتور اسلاید اورهد- دوربین مدار بسته در نمایشگاه ها و همایش ها و جلسات و کارگاه های آموزشی توسط کارشناسی تکنولوژی تنظیم و برپا می گردد. که خود جزئی از موارد شرح وظایف آن می باشد.

 

3- پروژه های کاری : گاهی تهیه یک فیلم آموزشی یک تکلیف نوروزی یا طراحی کتاب سوال و CD آموزشی با مشورت و همکاری کارشناسی تکنولوژی انجام می گیرد ( حال تا چه اندازه و چقدر این مهم رعایت می گردد و درون جعبه سیاه است و مجاز به کنجکاوی نیستیم ).

 

4- خدمات متقابل : کارشناسی تکنولوژی بعلت آشنایی با سیستم ها و ابزار تخصصی و آگاهی از برپا سازی و نصب و راه اندازی دستگاه های جدید بعلت آموزش درون خودی و یا ضمن خدمتی می تواند بخش ساپورت دستگاه های بخش آموزش عمومی را برعهده گرفته و آنرا با بروز کردن نرم افزاری و سخت افزاری و آموزش به همکاران و دیگر کارشناسی ها به ایشان خدمات برساند. که در سنوات گذشته این مهم به انجام رسیده است و آموزش Win 98 – Win 3.1 – Dos و اکنون اینترنت و نصب نرم افزارهای آموزشی از وظایف جانبی این کارشناسی برای ارتقاء و ترغیب جهت ارتقاء سطح علمی کاربردی دیگر کارشناسی ها نموده است.

   در برگزاری جشنواره هایی مانند جشنواره فیلم رشد که هر ساله برگزار می گردد و فیلمهای علمی و اموزشی در طول یک هفته در استان به نمایش در می آید همکاری یک تیم و گروه و سیستم نظامند و برنامه ریزی شده در درون شاخه معاونت آموزش عمومی یکی از ضروریات برگزاری همایَ ها و جشنواره ها و کارگاه های کارشناسی تکنولوژی است ( این موضوع خود می بایست به صورت آماری مورد بررسی دقیق قرار گیرد .)

 

ج » ارتباط با سایرین :

   این جزء از سیستم ، با اجزاء دیگر بصورت طولی و عرضی در ارتباط می باشد بطور مثال

 

1-  ارتباط موازی با کارپردازی اداره جهت خرید تجهیزات .

2- ارتباط با کارشناسی انفورماتیک جهت خرید رایانه .

3- ارتباط با کارشناسی بودجه و تشکیلات برای دریافت سرانه کمک آموزشی.

4- ارتباط با حسابداری جهت قراردادهای مالی .

5- ارتباط با دبیرخانه برای ارسال و مراسلات .

6- ارتباط با مسئول انبار جهت نگهداری از اقلام رسیده .

7- ارتباط با امین اموال جهت ثبت و خروج اقلام با قیمت بالای 5 هزار تومان و ثبت در لیست خروجی کالا از سازمان .

8- ارتباط با معاونت پژوهش و برنامه ریزی و کارشناسی ضمن خدمت جهت طراحی و اجرای دوره های ضمن خدمت .

9- ارتباط با کارشناسی بازرسی جهت نظارت بر حسن اجرای استفاده از وسایل، میزان پیشرفت در طرحهای اجرایی .

10- ارتباط با کارشناسی تکنولوژی متوسطه و هماهنگی لازم برای ...

11- ارتباط با مسئولین آموزش مناطق به کمک برگزاری دوره و یا همایش جهت دریافت گزارش و آموزش های دوره ای .

12- ارتباط با امور نقلیه سازمان جهت دریافت تجهیزات از مرکز و ارسال تجهیزات و یا رفتن به ماموریت و ...

13- ارتباط با گروه های آموزش جهت آشنایی بیشتر با فنون و روش ها و شیوه های یادگیری و برگزاری کلاسهای آموزشی برای ایشان جهت آشنایی با ابزارهای تکنولوژیک روز .

14- همکاری و ارتباط با کارشناسی سنجش و ارزشیابی تحصیلی در خصوص برگزاری امتحانات عملی و پیشرفت تحصیلی و برگزاری آزمونهای مهارتی .

 

فصل سوم

 

درون دادها:

   عاملی که بسیار مهم است در خصوص برنامه ریزی هزینه ، زمان ، کیفیت است. هزینه در این فصل بصورت یک درون داد در نظر گرفته شده است که به آن پرداخته می گردد. زمان عاملی است که باعث به خطر افتادن بسیاری از طرحهای این کارشناسی گردیده است از آنجائیکه سرعت روز افزون استفاده از وسایل آموزشی و تنوع در ارائه و تعداد و تنوع در کارخانه سازنده و قیمت ارائه به بازار متفاوت است و از آنجائیکه کشش روز افزون اذهان دانش آموزان و اولیاء تعلیم و تربیت به جهانی شدن و همگام بودن با بازار و تحصیلات در دنیای کنونی زیاد و چشمگیر شده است لذا عامل رزمان در این کارشناسی فعالیتهای آن را مورد خطر قرار داده و باعث می گردد اینده نگری که عاملی مدیریتی و کلید موفقیت برای اجرای برنامه های آتی آن است بعنوان یک قطب فعالیت این کارشناسی خود را بیش از بیش نشان دهد بطور مثال در سال 1376 در سطح استان قزوین 2 مدرسه از رسانه تصویری برای آموزش ریاضی در مدارس ابتدایی استفاده می کردند و در سال 1379 بیش از سیصد مدرسه از این رسانه استفاده می کردند و در سال 1381 این تعداد بطور ناگهانی به عدد 27 مدرسه تقلیل پیدا کرد و بقیه مدارس به سوی کامپیوتر و CD های آموزشی که به صورت تعاملی و چند رسانه ای و جذاب طراحی شده بودند حرکت کردند و اکنون مدارس برنامه ریزی خود را برای استفاده از شبکه آموزشی می بایست یا تلفیق آموزش و روش های یادگیری با این اقلام و امکانات و رسانه ها برای فردای آتی برنامه ریزی داشته باشد. و اما مهارت در خصوص تشخیص کیفیت و ...

   در بخش کیفیت در خصوص تجهیزات رسانه ها اقلام کمک آموزشی روش ها و متددها نرم افزار ها کیفیت نیروی انسانی ماهر کیفیت برگزاری و اجرای دوره ها جشنواره ها خلاصه در یک نگاه کیفیت درون دادها و امکانات موجود که خود یک فاکتور تخصصی و حساس در این کارشناسی است گاهاً هم هرگز لحاظ نمی گردد و گاهاً هم با دستورات مافوق و یا ابلاغهای رسمی با مسئولیت محدود و یا دیگر اجزاء سیستم به صورت کم رنگ و بدون گرفتن بازخورد مناسب و در طول برهه ای از زمان و یا به صورت مسکن و تسکین دهنده مشکل تجویز می گردد.

   ممکن است در بخش درون دادها این موضوع صادق نباشد چون این کارشناس در اواسط این هرم اداری قرار دارد و نمی تواند به صورت کلان سیاست گذاری کند ولیکن با گرفتن بازخورد مناسب می تواند نسبت به تعدیل و تفسیر مسیر آن اقدام نمایند بطور مثال با جمع آوری نظرات و ارائه طرحهای مناسب و منطقی جهتی خاص در خصوص ارتقاء سطح کیفی تکالیف نوروزی در سال 1382 توسط این کارشناسی برداشته شد.

   و کیفیت اموزش و نحوه استفاده از وسایل و امکانات کمک آموزشی نیز با ارائه طرح تحقیق به شورای تحقیقات سازمان گامی جهت کمک در یافتن چشم انداز مناسب آینده برداشته شد.

   با طراحی نرم افزاری مناسب گامی دیگر برای بهبود کیفیت در نظارت اقلام موجود در مدارس و رفع نیازها و کمبود و کمک در ارائه گزارش نیازسنجی در سطح منطقه و مدرسه برداشته شد ولیکن بعلت عدم هماهنگی با دیگر اجزاء درون سازمان بخصوص بخش امین اموال انفورماتیک و بودجه و تشکیلات و نداشتن پشتوانه قانونی و حقوقی مناسب این موضوع بلا استفاده رها گردید ...

 

الف» هزینه ها :

   علاوه بر هزینه های متداول که در هر کارشناسی به صورت مصوب و برای امورات خدماتی از قبل طراحی می گردد و در بخش مربوطه هزینه می شود مانند ملزومات اداری و هزینه تلفن اینترنت و ... هزینه های خاص برای خرید تجهیزات و بروز و تعمیر و تجهیز ملزومات مورد استفاده در آنجا از قبیل رایانه ملزومات تصویر برداری و ضبط صوت و تصویر و ... هزینه می گردد که به هزینه های خود کارشناس معروف است ولیکن هزینه ای هم سالیانه بالغ بر 30 میلیون تومان برای خرید تجهیزات آزمایشگاهی کارگاهی و کمک یادگیری برای تمامی مقاطع ابتدایی و راهنمایی ( علوم ریاضی عربی انگلیسی و ... ) اختصاص می یابد که به صورت غیر متمرکز سالها در بخش سرانه دانش آموزی در مدارس هزینه می گردید که توسط جمع اوری اطلاعات و ارقام آماری مورد نیاز و تصویب طرح در شورای معاونت سازمان این هزینه به صورت متمرکز در داخل سازمان با خرید یکجا با نیاز سنجی از قبل مشخص شده هزینه می گردد.

   چگونه چه کسی با چه ابزاری و از چه محلی این نیازسنجی و خرید صورت می گیرد خود یک فرآیند و تصمیم گیری درون سازمانی است که به صورت متناوب و با توجه به شرایط و موقعیت ها دستورات خرید خاص خود را ایفا می کند . ولی آنچه مسلم است نسبت به قبل که هزینه های فوق به صورت جزء جزء در مدارس پراکنده و در کانال صحیح خود هزینه سازی نمی شد بهتر عمل می گردد ولیکن شاخصهای تهیه و توزیع این اقلام هنوز به صورت مدون در این کارشناسی طراحی و اعمال نگردیده است .

 

ب» رسانه کمک آموزشی :

   هر ساله یکسری وسایل و اقلام آموزشی از قبیل رایانه جهت برپایی سایت دانش آموزی وسایل آزمایشگاهی علوم جهت برپایی اتاق علوم ابتدایی و راهنمایی با سیستم گروهی و دانش آموز محور نوارها ، کاستهای صوتی ، CD ها و کتب کمک آموزشی جهت استفاده در دروس ریاضی عربی علوم و انگلیسی ابتدایی و راهنمایی به این کارشناسی وارد می گردد که با ارسال بخشنامه و سهمیه بندی این اقلام بدون هیچگونه تغییر و تحولی به مناطق و مدارس ارسال می گردد.

   دقت در توزیع شاخص توزیع ثبت شاخص ها بررسی شاخص هر منطقه و مدرسه نحوه توزیع نظارت و ارسال و دقت در استفاده و خلاصه پشتیبانی کردن جانبی و ثانویه از این اقلام می بایست برعهده کارشناسی تکنولوژی قرار گیرد و از آنجائیکه تخصص و کارشناس خاص در منطقه وجود ندارد اقلام فوق در مدرسه بلا استفاده رها می گردد که در فصل برون دادها بیشتر مورد بررسی قرار می گیرد.

   در سال 1378 تا سال 1380 بیشتر فعالیت این کارشناسی در خصوص جذب سرانه و کمک مردمی برای خرید تلویزیون و ویدئو جهت استفاده از نوارهای ویدئو طرح رسانه شنیداری دیداری ( رشد ) بوده است و با برداشته شدن پشتیبانی از اِن طرح از طرف دفتر اموزش عمومی وزارت متبوع اکنون بیشترین فعالیت این کارشناسی در خصوص جذب و بکارگیری از نرم افزارهای اموزشی قرار گرفته است و تهیه و تولید CD آموزشی از نرم افزارهای جانبی تا خرید آنها و توزیع در بین مدارس از عمده فعالیتهای کنونی این کارشناسی می باشد که خود بسیاری از اقلام خریداری شده و از قبل مانند پرژکتور اسلاید اورهد اوپک فیلم استریپ و ... را از رده خارج و هزینه ها بلا استفاده قرار داده است.

 

ج» روش ها و فنون :

   هر مبحث درسی که به صورت یک محتوا ارائه می گردد گاهاً با روش خاص یادگیری با توجه به موقعیت های اجتماعی اقتصادی و شرایط سنی و جغرافیایی دانش آموز جهت تعمیق و تسریع بیشتر مورد توجه قرار می گیرد و از وظایف کارشناسی تکنولوژی آموزشی است که فنون و شیوه ها و روشها و سیاستهای یادگیری را بعنوان یک نرم افزار ورودی مورد بررسی قرار داده و آن را به نحوه مطلوب مورد استفاده قرار دهد.

   در اینجا فرآیندی با سِستمی طراحی شده باشد که به کمک دیگر اجزاء یک سیستم بزرگتر یعنی بخش معاونت پژوهش و برنامه ریزی و برگزاری دوره های ضمن خدمت  ( طراحی اجراء ) نسبت به آشنا سازی معلمان و مدیران با اقلام کمک آموزشی و روشهای جدید و تدوین یاددهی و یادگیری نسبت به ترغیب و ارتقاء این مهم اقدام نماید در اینجا این کارشناسی با تعامل با یک جزء بزرگتر حرکتی را درون سیستم ایجاد می کند که خود آنرا طراحی می نماید و با نظارت در نحوه اجرای آن مشکل پیش آمده و نقاط ضعف موجود در استفاده بهینه از درون داد بخش « ب » را برطرف می سازد. در این قسمت فنون و روش ها به صورت یک درون داد در نظر گرفته شده است .

 

د» نیروی انسانی :

   اینجا مهارت در مدیریت و برنامه ریزی از شاخصهای یک کارشناس تکنولوژی است که بتواند مشکل را یافته برنامه ریزی نماید . اقدام در نهایت با گرفتن بازخورد مناسب برای آینده اندیشه کند تا چه اندازه این مهم صورت گرفته است به صورت آماری مورد مطالعه قرار گرفته است از بیش از چند هزار معلم ابتدایی و راهنمایی در دوره پیَ بینی شده برای آشنایی با وسایل آزمایشگاهی علوم ابتدایی و راهنمایی در سال 1379 فقط 12ع نفر دوره لازم را دیده اند که به هر عنوان ( این فرآیند درون جعبه سیاه ) ما با مشکلات بین سیستمی در این جا کاری نداریم . اما آنچه مسلم است نیروی انسانی و ماهر خود به صورت یک درون داد وارد این سیستم می گردد و ما باید این موضوع را مورد بررسی قرار دهیم که معلم کلاس اگر مهارت لازم را برای استفاده از درون دادها نداشته باشد خود یک مشکل درون سیستمی است که باعث اتلاف هزینه و تجهیزات می گردد و در نهایت اقلام آزمایشگاهی و کارگاهی به صورت ویترین در مدارس انبار می گردد.

   نیروی انسانی ماهر در مدرسه خود به صورت اتوماتیک امکانات موجود را به فعالیت در آورده و ضمن برطرف کردن نیازها باعث ارتقاء خود به خود در درون سیستم می گردد. در یک کلام با دانش دیروز نمی توان نسل فردا را تربیت کرد باید دانش به روز برنامه ریزی به آینده و اندیشیدن به عمل تبدیل گردد.

 

 

 

فصل چهارم

 

برون دادها :

   میزان کیفی و کمی برون داد، یکی از شاخص های اندازه گیری کارایی و اثربخشی هر کارشناسی به عنوان گزارش پایان سال و یا گزارش 3 ماهه و برنامه های سال آتی آن و بررسی میزان تحقق برنامه ها مشخص و معلوم می گردد. در بررسی برنامه های تحقق یافته و علت یابی برنامه های تحقق نایافته این کارشناسی عوامل مدیریتی و عدم ارتباط منطقی و مناسب اجراء درون سیستمی و برون سیستمی که خود فرآیندی منفی است که در فصل پنجم ( جعبه سیاه ) یا حدودی به آن اشاره شده است مورد بررسی قرار    می گیرد.

   اما در یک نگاه به برون داد و با نظرسنجی های صورت گرفته در سنوات قبل و تحقیق های انجام شده آنچه باعث یادگیری بیشتر و سریع تر در مدرسه و کلاس می گردد روش تدریس است نه ابزار تدریس تغییر در نگرش مهمتر از تغییر در روش است .

 

الف» میزان کارایی رسانه ها در مدارس

  با توجه به تحقیقات صورت گرفته در درون استان و بیرون استان بخصوص تحقیق صورت گرفته توسط استاد ارجمند جناب آقای دکتر داریوش نوروزی در دانشگاه علامه طباطبایی در خصوص ئمشکلات استفاده از رسانه های آموزشی در مدارس و ارائه مشکلات و راهکارهای آن بیش از 80 % از رسانه های آموزشی تهیه شده یا قابلیت استفاده و یا شرایط استفاده مناسب را در کلاس درس ندارند و گاهاً بعلت عدم آشنایی با نحوه استفاده وقت گیر بودن گران قیمت بودن و عدم مسئولیت پذیری معلم در استفاده از آنها به صورت بلا استفاده در مدارس رها می گردد که هر ساله در استان قزوین بیش از 30 میلیون تومان از این اقلام خریداری توزیع و بدون پشتیبانی و نظارت صحیح و مناسب در مدارس رها می گردد . از طرفی طول عمر و کارایی هر بسته آموزشی در مدارس بین 2 تا 3 سال است که در 6 سال گذشته هرگز از برون داد و رسانه توزیع شده در مدارس بازخورد مناسب و دقیق برای پشتیبانی و یا تجهیز آنها صورت نگرفته است در واقع این قسمت از برون داد در مدارس به علت نداشتن هیچ نظارت از طرف کارشناس تکنولوژی آموزشی و یا امین اموال منطقه و توجه و آگاهی و آشنایی مدیر و معلم مدرسه یا مفقود یا معدوم و یا از بین می رود. که این امار در سال 1377 چشمگیر بوده است ( منطقه خرمدشت ) .

   گاهاً رسانه های آموزشی با توجه به تغییر کتب درسی و یا روش تدریس و یا مدل برنامه ریزی درسی بلا استفاده می ماند بطور مثال تغییر در کتب علوم ابتدایی و راهنمایی استفاده از وسایل آزمایشگاهی معلم محور را از رده خارج و کیت های آموزشی گروه محور و دانش آموز محور جایگزین آن شده است و حتی در درس حرفه و فن راهنمایی تغییر کتب باعث تغییر در ساختار کارگاه ها و هزینه بر شدن طرح های جدید و از رده خارج شدن اقلام گذشته گردیده است و تنوع در اقلام جدید و عدم آشنایی با استفاده آنها حتی در سطح کارشناسی سازمان باعث شده است تا نظارت در حسن استفاده آن از حیطه کارشناسی تکنولوژی خارج و به دبیران و معلمان شاغل در گروه های آموزشی استان و منطقه سپرده شود.

   از طرفی بستن قرارداد با شرکت نیمه دولتی صنایع آموزشی از طرف وزارت آموزش و پرورش و بخشنامه جهت خرید و درصدد تخفیف بالای آن باعث می گردد تا غیر مستقیم دست تولید کنندگان دیگر که می توانند خدمات پشتیبانی و آموزش بهتری را داشته باشند کوتاه کرده و صنایع آموزشی هم تا کنون جزء در سال 1379 خدمات آموزشی و توجیحی در خصوص بسته های آموزشی خود نداشته است .

   در یک کلام از آنجائیکه کارشناسی تکنولوژی نقش تولید کنندگی در این موضوع را ندارد و توانایی مالی و قانونی در خصوص پشتیبانی از طراحان و تولید کنندگان با توجه به سطوح بالای کارگاه و کارخانه های ساخت اینگونه وسایل در شهر صنعتی البرز در این کارشناسی لحاظ نگردیده بالطبع نیاز مدارس از کوتاهترین و ساده ترین راه یعنی خرید متمرکز از صنایع آموزشی و آنهم با هماهنگی بخش تدارکات صورت پذیر خواهد بود.

 

ب» هزینه و سرانه آموزشی :

   نتیجه و عنایت هزینه سازی در هر سالتحصیلی که گاهاً اعتبار آن در نزدیک ایام تعطیلات عید نوروز یعنی انتهای سال مالی اعلام می گردد و می بایست سریعاً هزینه و سند گردد یکی دیگر از مشکلات عمده این کارشناسی است که قدرت برنامه ریزی از قبل طراحی شده را می گیرد.

   گاهاً با پیچ و خم های اداری و دیگر اعتبارات آموزشی و خریدهای متمرکز هر کارشناسی و یا نیازهای روز افزون به دستگاههای جدید و بودجه محدود سازمان این اعتبارات به طور متوسط از 10 درصد تا 30 درصد در مسیر اصلی خود خارج در کانال اداری هزینه می گردد در سال 78 1377 بیش از 6 تلویزیون در سال 79 78 بیش از 11 ویدئو در سال 80 79 ، 2 رایانه و چاپگر در سال 81 80 یک چاپگر رنگی و اسکنر و رایانه در سال 82 81 یک دستگاه نت بوک و از این اعتبارات برای کارشناسی تکنولوژی خریداری شد که می بایست لزوم و ضروریت آن در بخش اداری و مالی سازمان اعتبار سنجی و خریداری می شد.

 

ج» نیروی انسانی :

   در پایان هر سالتحصیلی اگر میزان خروجی یک سیستم آموزشی را مورد بررسی قرار دهیم می بایست تغییرات کمی و کیفی در برون دادهای مختلف مورد مشاهده باشد در حالیکه در بخش نیروی انسانی با توجه به امار معلمان و دبیران و مدیران و مسئولین کارگاه ها و آزمایشگاه ها این تغییر در نگرش و تغییر در رفتار بسیار کند پیش می رود به طوری که در طول 6 سال فقط حدود 10درصد افراد فوق از دوره های آموزش روش ها و فنون تدریس کیت های آموزشی طراحی و ساخت وسایل کمک آموزش دست ساز که توسط کارشناس تکنولوژی آموزشی طراحی و با کمک آموزش ضمن خدمت ابلاغ شده بود استفاده و بهره بردند که خود نیازمند بررسی و اظهار نظر منطقی و تحقیقی است .

 

 

فصل پنجم

 

جعبه سیاه

 

   نحوه فعالیت و میزان کارایی یک کارشناس آموزش بعلت اینکه تغییرات در آن بسیار کند صورت می گیرد و گاهاً در برخورد با مشکل به صورت غیر معمول و غیر علمی برخورد می گردد و یا عدم ثبات در پُست های دولتی و عدم اطمینان خاطر برای اجرای برنامه های تدوین شده توسط یک کارشناس و عدم هماهنگی با سایر کارشناسی ها در سطح خرد و کلان گاهاً هر فعالیتی را عقیم و ناکارآمد باقی می گذارد.

   اگر هر برنامه در مسیر و کانال خاص و علمی خود طراحی و تدوین و در شورای از صاحبنظران مورد تصویب قرار گیرد و طی زمان مشخص به هدفی معلوم برسد دیگر نیازی به وجود شخص به عنوان متولی نیست به عنوان یک برنامه کاری در سطح کلان به مدارس و مناطق ابلاغ و ملزم به اجرا می گردد ولیکن چون بیشتر فعالیت ها در سطح کارشناسی به صورت ارجاع فرامین مافوق به پائین می باشد لذا امکان ابتکار و خلاقیت از این کارشناس ها گرفته شده و عدم پشتوانه حقوقی و علمی لازم در خصوص طراحی سیستم جدید در سطح استان باعث می گردد تا یک فرآیند با بارمنفی در تمامی جریانات سازمانی به صورت ناخودآگاه ( ترس از مافوق و یا ترس از نافرمانی زیر دست ) یعنی همان مدیریت سکون و ایستا را طراحی نماید . عدم احساس نیاز به دانش روز عدم احساس نیاز به تغییر در پُست های سازمانی با توجه به تغییر در شرایط محیطی عدم اشتیاق به تغییر در نگرش عدم آشنایی با مدیریت تغییر در سطح مدیران و معاونین عدم بازخورد مناسب از طرح ها و پروژه های انجام گرفته نمودارهای همیشه در حال صعود و مخفی نگاه داشتن شکست ها و ناکامی ها روزمرگی اداری بروکراسی اداری کارمند محوری کارشناسی ها عدم شرایط احراز پُست روابط و ضوابط غیر منطقی و گاهاً غلط. نه تنها در این سازمان به صورت اخص بلکه در تمامی سیستم اداری و دولتی یک سیستم با مدیریت ایستا بخوبی قابل مشاهده است بطور مثال : اگر برای کارشناسان سازمان فوق یک کلاس ضمن خدمت طراحی گردد که ( آشنایی با نرم افزار SPSS  و یا ... ) در روزهای زوج بعد از وقت اداری به مدت 40 ساعت بدون حق الزحمه و گواهی دوره باشد و هیچ الزامی هم برای شرکت در آن لحاظ نگردد کلاس با وجود بیش از 200 کارشناس در سطح سازمان بعلت حد نصاب نرسیدن تعطیل می گردد.

   این خود نشانگر عدم آشنایی با مدیریت تفسیر و یا عدم رغبت برای تغییر است. در سیستمی که هر یک از اجزاء آن جداگانه و با هم کار می کنند مانند مجمع الجزایری     می ماند که در بستری  از آب شناورند و هر گروهی سعی در فعالیت خویش دارد ؛ و در خلاصه کلام در سیستم کنونی که با روش الگاریتمی و به صورت Top Down   طراحی شده است با نگرش Object Oriented  نمی توان اداره نمود چون در این سیستم نسبتاً بسته تعامل و همکاری بین اطلاعات و کارها و وظایف باید بگونه باشد که هر قسمت تکمیل کننده یا پشتوانه کننده یا تسریع کننده فعالیت دیگری باشد آیا در سازمانی که بیش از 150 نفر در بخش اداری فعالیت می کنند تا 12 نفر در بخش آموزش عمومی فعالیت مطلوب داشته باشد خود نگاه غیر آموزشی و اداری بودن را در مدیران تقویت نخواهد نمود ؟

   نگاه پر رنگ مدیران و معاونین به یک بخش باعث ناکارآمدی و یا عدم کارایی یک بخش دیگر نخواهد شد؟ تغییو در سیاست کاری و نیاز به اقتصاد و یا عدم بهره دهی سریع یک بخش و یا هزینه بر بودن یک سیستم باعث تغییو در نگرش مدیران نخواهد شد؟

   ارائه چشم انداز تاریک از آینده و برنامه های غیر علمی و تدریس از تغییر در پُست و عدم رضایت مافوق و تجویز تسکین های موقتی آیا باعث نمی گردد تا رغبت ، انگیزه ، کارایی ، بهره دهی و خلاقیت در افراد ضعیف گردد؟

   اگر بطور سیستمی به یک نظام توجه گردد و این موضوع لحاظ گردد که هر جزء وجود آن تا چه اندازه ضروری و حیاتی است و تا چه اندازه در پیشرفت فعالیت تیمی دخالت دارد به همین اندازه می توان عدم کارایی آن را یا با فعالیت مضاعف دیگر اجزاء و یا با تعویض بجا و کلیدی آن جزء با جزء دیگر می تواند باعث ایجاد نظام پویا و مستمر باشد.

   به هر مدیری پیشنهاد می گردد تا با طراحی چارتی از روابط درون سیستمی برای خود اطلاعات مورد انتظار فعالیت های مورد انتظار برای هر جزء از اجزاء سیستم زیر نظر خود و ارتباط منطقی هر جزء را با اجزاء دیگر به صورت طولی و یا عرضی طراحی نموده و هر فعالیت را به اینگونه در نهایت بازخورد بگیرند :

 

       
  Oval: ا
            ف
    Oval: ا
            ف
 
 

اطلاعات     ا

فعالیت     ف

روابط

Oval: ا
فبازخورد

           
   
    Oval: ا
            ف
 
 
  Oval: ا
            ف
 

 

 

 

 

 

   آنچه یک سیستم و نظام خوب و فعال را همیشه در حاال تکاپو و فعالیت قرار می دهد و جوان می سازد تغییر در آن است نیاز به دانش افزایی در سیستم نیاز به تغییر در ساختار با توجه به شرایط زمانی و مکانی لحاظ کردن شرایط خاص و ریسک پذیری مدیران و دریافت بازخوردهای مناسب و به موقع و از طرفی نظارت و ارزشیابی درونی و بیرونی و کنترل درون دادها و برون دادها به طور مستمر و تصادفی در طول فعالیت گاهاً می تواند مدیران را از حالت ایستا خارج کرده و با نگرش صحیح به تغییرات آینده را به خود اختصاص دهند.

   هر فعالیت در یک سیستم نظامند می بایست در هدایت کل نظام به سوی هدف هر چند کوچک و کوتاه مدت نقش داشته باشد و اگر مدیران اهداف خرد و هدف کلان را همیشه لحاظ داشته باشند و به 3 عامل زمان هزینه کیفیت در برنامه های خود توجه داشته باشد می توانند سریعتر تصمیم گیری کنند و مدیران با دریایت علمی و آشنا به سیستم و تفکر سیستمی تصمیمات را سریعتر و با ارجاع درست کار به موقع و به جا فعالیت ها مورد کنترل قرار       می دهند و اما بخاطر داشته باشیم که حرکت ناقص و عدم کارایی یک چرخدنده کوچک و ارزان قیمت می تواند یک ساعت گران قیمت را با عقربه های طلا از کار بیندازد.

 

تهیه و تنظیم رضا پورشیخ

 

 

 

منابع و مآخذ

 

مشاوره با :

 

 

 

کارشناسی برنامه و بودجه

 

سازمان آموزش و پرورش استان قزوین

کارشناسی آمار       

 

سازمان آموزش و پرورش استان قزوین

کارشناسی تکنولوژی آموزشی          

 

سازمان آموزش و پرورش استان قزوین

کتاب طراحی نظامهای آموزشی( تصمیم گیری در برنامه درسی و طراحی برنامه درسی )

اِی . جی . رُمی زفسکی  ترجمه دکتر هاشم فردانش انتشارات سمت  1379

راهنمایی های استادان گرانقدر

 

آقایان شعبانی نوروزی

اطلاعات کسب شده در همایش مدیریت تغییر دیماه 1382

اطلاعات کسب شده از سایت گوگل درخصوص مدیریت تفسیر و تفکر سیستمی