درمان اختلالات گفتاری(لکنت زبان)

چکیده:

بروز اختلالات گفتاری ولکنت زبان از دیر باز همیشه گربیان انسانها بوده است. انسانی که نمی تواند در بیان به درستی تلفظ نموده وبیان کند. دچار مشکلات عقیده ای می باشد که اگر این اختلال را بتوان در کودکی درمان نمود. آن تشخیص در تمامی مراحل زندگی دیگرودچارمشکلات فوق نخواهد بود و در امر یاگیری مسائل آموزشی نیز موفق ترخواهد شد.

در این راستا محقق این تحقیق باعنوان درمان اختلالات گفتاری (لکنت زبان) در مدرسه عرفان 2 کمالشهرکرج اقدام نمود.

که در این مدرسه دو تن از دانش آموزان به این اختلال دچار بودند که روی یکی از آنها این طرح به اجرا درآمد و در مدت سه هفته منتهای ویژه ای را برای دانش آموز آماده نمودم. دانش آموز پس از خواندن متن زیر یک کلمه که اشکال گفتاری دارد خط بکشد و سپس آنها را نوشته وتکراروتمرین نمود((خواندن روزنامه، پاسخ بیشتر به خط تلفن، دیدن تلویزیون ،خواندن داستان وبیان آن ،استفاده از آیینه)).

در پایان این طرح به نتایج زیر دست یافتم:

1.باید جهت درمان افراد دارای اختلال گفتاری اعتماد به نفس آنها را بالا برد.

2.بین تکراروتمرین ودرمان اختلال گفتاری ارتباط معناداری وجود دارد.

3.ترس واضطراب موجب افزایش لکنت زبان می شود .

محقق پیشنهاد می کند :


الف)معلمین گرامی با استفاده از کتابهای داستان متنوع،روزنامه ها به درمان اختلالات گفتاری دانش آموزان خود اقدام نمایند.

ب)جهت درمان لکنت زبان به اولیا دانش آموز دارای این اختلال ارتباط نزدیک برقرار نماید.

ج) معلمین گرامی در مواقعی که دانش آموز دچار لکنت می باشد امتحانات شفاهی را تبدیل به امتحانات کتبی نماید.

«مقدمه»

« به کودکان خود انار دهید تا زبانشان باز شود »‌ . امام علی (ع)

بی شک زبان یکی از تفاوتهای انسان و حیوان است و یکی از ابزارهای مهم برقراری ارتباط با خود و دیگران است به این دلیل که چون یکی از نقش های اصلی زبان بیان ما فی الضمیر است . و شرط در زندگی جمعی انسان ها ارتباط است .

هرگاه این کانال ارتباطی بین انسان ها یعنی زبان دچار نقص شود بر تمام شخصیت فرد تاثیر می گذارد و زندگی او را با مشکل مواجه میسازد .

با وجود بمباران تصویری که امروزه در زندگی ما وجود دارد ، بازهم زبان مهم ترین وسیله ارتباطی به شمار می رود . بنابراین اگر در این حوزه آسیبی وجود داشته باشد حتما ارتباط فردی دچار اختلال می شود ( ماهنامه پیوند ، برقبانی 1384 ص 1).

زبان اولین و ساده ترین و بدیهی ترین وسیله تفاهم و تفهیم و مهم ترین عامل تشکیل دهنده فرهنگ و بهترین وسیله نقل و انتقال آن ازنسلی به نسل دیگر و جامعه ای به جامعه دیگر است .

توجه به مراحل طبیعی رشد مهارتهای زبانی و کلام کودکان بخصوص در سالهای اول زندگیشان دارای اهمیت بسیار زیادی است ( ماهنامه پیوند ، 1387 ص 3).

با توجه به اهمیت وافر زبان در برقراری ارتباط و تبادل افکار وتوجه به این که مدرسه بیشتر از هرجایی محل دوستی های کودکان می باشد و این امر تنها در گفتمان دانش آموزان رخ می دهد لذا لازم است که دست اندرکاران تعلیم وتربیت برای رشد زبان آموزی کودکان تلاشهای زیادی بنمایند.

یکی از شایع ترین اختلالات گفتار و زبان لکنت زبان است که با تداخل در برقراری ارتباط مناسب بین افراد ایجاد می شود طبعا بر دیگر جنبه های زندگی فرد تاثیر خواهد گذاشت (خلیلی 1382 ص 1).

ما در پی آن هستیم که میزان لکنت زبان و تعداد آنها را در مدرسه کشف نموده و رابطه لکنت زبان را با دوزبانگی بچه ها استخراج نموده و برای کاهش آن راه کارارائه دهیم.

مجموعه حاضر تلاشی است در جهت ارائه روشهای درمان لکنت زبان و ارائه دستورالعمل ها و نکات کلی روشهای درمانی بر روی دانش آموزان لکنت زبانی قرنها و شاید بیش از دوهزار سال است که لکنت زبان مورد توجه قرار گرفته است و عقاید مختلفی در مورد طبعت و علت آن ارائه شده است . (روشهای درمان دکترجواد علاقبندان ص 10).

 

«بیان مسئله »

«زبان مجموعه ای از نمادها یا نشانه هایی است که طبقه بندی اشیاو رویدادها و سازماندهی تفکر را ممکن می سازد».(دبلیو و دیگران 1998ص136).

زبان آموزی یکی از مهم ترین و ممتازترین فعالیتهای ذهن است زیرا زبانی که انسان فرا می گیرد دو نقش اساسی در برقراری ارتباط با دیگران و ابزاری برای فعالیت های ذهنی انسان انجام می دهد . زبان هر خلق پدیده ای منحصر بفرد و محصول خلاقیت خاص آن خلقت است . نابودی زبان یک خلق به معنای نابودی شریان حیات آن خلقت است.

« لکنت عبارت است از اختلالی که طی آن جریان روان گفتاربا مکث تکرار هجا و با کششهایی نابجا شکسته می شودو معمولا همراه با انقباض عضلات اندامهای گفتاری و یا در موارد شدیدتردیگر اعضای بدن می باشد » (( ماهنامه پیوند ، برقبانی 1384 ص 108).

 

دانشمندان فکر می کنند که لکنت زبان دارای علل متفاوتی است که یکی از این عوامل می تواند ژنتیکی باشد و یکی دیگر می تواند از مسائل رشد ناشی شود.

دانشمندان در مورد علل لکنت زبان نظرات متفاوتی دارند:

شکل آن سایکوژنتیک با منشاء مغزی یا فعالیت های ذهنی است که کودک با آن مواجه است. ( جان اینس1373ص179)

« هرگاه در اثر ضایعه مغزی دستخوش اسیب گردد و در این مورد مشکل گفتار زبان پریشی نامیده می شود » (( ماهنامه پیوند ، 1387 ص 18).

از جمله عوامل افزایش لکنت زبان در کودکان می تواند به ژنتیکی بودن ضربه خوردن چرا که بی گمان این خانواده ها و معلمان و خود دانش آموزان هستند که با مشکل لکنت زبان کودکان که در ارتباط هستند رنج می برند که همیشه والدین آرزوی داشتن بچه ای سالم و بی نقص را داشته اند و همیشه شکرگذار خالق خود بوده اند که به آنها بچه ای سالم عطا کرده است .پس این طیف ار جامعه همیشه سودکنندگان این قضیه خواهند بود که اگر ما کودکانی سالم داشته باشیم.

درصورت به ثمررسیدن این پروژه می توان شاهد رشد و خلاقیت و نوآوری و کاهش اضطراب و افزایش روحیه خانواده ها در مقوله تعلیم و تربیت بچه ها و بالا رفتن انگیزه کاری معلمان و میزان رضایت مندی والدین از مربیان و افزایش فعالیتهای دانش آموزان در هنرهای نمایشی ، ورزش و دوست یابی و افزایش اعتماد به نفس شاگردان شد .(مجله پیوند شماره 283-282 و نشریه ماهانه آموزشی و تربیتی).

 

« ضرورت تحقیق»

قصد داریم در مدرسه عرفان 2 که 152 دانش آموز ابتدایی دارد و اکثرا دوزبانه هستند و عده معدودی که شامل دونفرمبتلا به عارضه لکنت زبان می باشند تحقیقی انجام دهیم .

از آنجایی که اینجانب در این مدتی که در آموزش و پرورش خدمت کرده ام و همیشه با کودکان لکنت دار در ارتباط بودم و از ضعف یادگیری فارسی مخصوصا روخوانی و انشاء و املاء یا حتی ضعف در صحبت کردن آنها رنج می بردم و همیشه در اندیشه پیدا کردن راه چاره ای برای آنها بودم ، این بار تصمیم گرفتم مشکل را با اساتید دانشگاه و مطالعه کتابهای روانشناسی و استفاده از نظر همکاران آموزش و پرورش اساسی ریشه یابی کنم. و برای حل آن گامی هرچند کوچک بردارم چرا که به گمان این خانواده ها و معلمان خوددانش آموزان هستند که با مشکل لکنت زبان کودکانی که در ارتباط هستند رنج می برند که همیشه والدین آرزوی داشتن بچه ای سالم و بی نقص دارند.

در صورت به ثمر رسیدن این پروژه می توان شاهد رشد خلاقیت و نوآوری و کاهش اضطراب و افزایش روحیه خانواده ها در مقوله تعلیم و تربیت بچه ها و بالا رفتن انگیزه کاری معلمان و رضایت مندی والدین از مربیان و افزایش فعالیتهای دانش آموزان در هنرهای نمایشی ، ورزشی، دوستیابی و افزایش اعتماد به نفس شاگردان شد.

«باشد که مورد رضایت حق تعالی قرار گیرد»

اهداف

1.             بررسی راههای درمان لکنت زبان در دانش آموزان

2.             بررسی تاثیر وسایل کمک آموزشی در درمان اختلال گفتاری

3.             بررسی عوامل افزایش لکنت زبان

پرسشها

1.             آیا لکنت زبان با دوزبانگی دانش آموز ارتباط دارد؟

2.             برای کاهش لکنت زبان در کودکان چه راهکارهایی باید اندیشید؟

3.             معلمان در برابر چنین کودکانی چه وظیفه و چه روشی باید اعمال نمایند؟

فرضیات:

لکنت زبان با دوزبانگی دانش آموز ارتباط دارد.

«متغیرها»

1.   زبان : « اولین وساده ترین و بدیهی ترین وسیله تفهیم و تفاهم و مهم ترین عامل تشکیل دهنده فرهنگ و بهترین نقل و انتقال آن از نسلی به نسل دیگر و از جامعه ای به جامعه دیگر است » (باباقصابها بهار 1386ص35)

تعریف دیگر زبان « زبان بر نظام ساخته شده از آواها معنی کلمات استوار است و همین نظام است که زبان را تشکیل می دهد » (جیمزدبلیوو دیگران1998ص136)

2.   لکنت زبان: عبارتست از ناکامی ، خجالت، احساس گناه، احساس حقارت و پایین بودن عزت نفس» (برقانی ، ماهنامه رشد پیوندص4)

3.   تعریفی جامع از لکنت زبان : « لکنت زبان اختلالی است که طی آن جریان روان گفتار با مکث تکرار هجا و یا کشش های نابجا شکسته می شود. و معمولا همراه با انقباض عضلات اندامهای گفتاری یا در موارد شدیدتر دیگر اعضای بدن می باشد »‌

(( ماهنامه پیوند ، برقانی  ص 7))

وان راپیر لکنت زبان را چنین تعریف می کند : « لکنت زبان زمانی پدید می آید که در جریان طبیعی گفتار وقفه ای ناگهانی و غیر طبیعی بواسطه تکرار صداها ، هجاهای کلمات و گیر یا قفل شدن زبان ایجاد می شود.» (ماهنامه پیوند ، برقانی  ص 11).

 

توصیه هایی به والدین و راههای درمان:

1. با کودک خود آرام صحبت کنید و سرعت گفتار خود را کاهش دهید.

2. بدین منظور می توانید از یک روش درمانی که بازی گفتار کشیده با بازی صندلی نام دارد نیز استفاده کنید. بازی را به این صورت انجام دهید ، یک صندلی انتخاب و در آن قرار بگیرید . در همان حال برای 5 دقیقه به صورت کشیده صحبت کنید و گفتار خود را به صورت کشیده ادا کنید . به منظور دست یافتن به یک سرعت ثابت قابل قبول 80 کلمه از متن یک کتاب را یک دقیقه قبل از شروع بازی تمرین کنید تا کاملا مسلط شوید . پس از اینکه یک یا دوشب از اجرای بازی گذشت کودک زیادصحبت کرد صحبت او را قطع کنید از یک علامت قرار دادی برای کاهش میزان سرعت حرف زدن او استفاده کنید . مرحله بعد دو هفته بعد انجام می گیرد . وقتی کودک به هیجان می آید و سریع صحبت می کند . بطور مثال بعد از بازی با دوستانش که ممکن است به هیجان بیاید بازی را انجام دهید . به این ترتیب کودک گفتار کشیده را به صحبتهای روزمره تعمیم می دهد . کم کم صندلی را حذف کنید و فقط زمانیکه کودک تحت استرس است آن را بکارببرید و تا زمانی که کودک بتواند از عهده درک سرعت گفتار بزرگسالان برآید.

3. به هنگام صحبت با کودک سعی کنید از جملات ساده و کوتاه استفاده کنید چرا که جملات طولانی و پیچیده ممکن است موجب ایجاد تنش در او شود.

4.             وقتی با کودک صحبت می کنید موضوع مکالمه را پشت سرهم و سریعا تغییر ندهید زیرا ذهن او خسته می شود.

5.             هنگامیکه  کودک حوصله ندارد از او انتظار حرف زدن نداشته باشید

پیشینه تحقیق

1.   آقا ی جان اینس در کتاب اختلالات گفتاری و زبانی کودکان به تحقیقاتی اشاره دارد که درباره کودکان مبتلا به لکنت زبان در ایالات متحده و بریتانیای کبیر و دیگر کشورهای غربی بیش از نیم قرن ادامه داشته است ، درباره علل و ماهیت لکنت زبان موارد ذیل را مطرح می کند .

1.             پسران بیشتر از دختران به لکنت زبان مبتلا می شوند.

2.             لکنت زبان ریشه خانوادگی دارد.

3.             خانواده های دارای فرزندان دوقلو در مقایسه با خانواده های دارای فرزند تک قلو احتمال وجود پیدایش کودکان لکنتی زیاد است

4.   در دوقلوهای همسان احتمال لکنتی شدن بیشتر از دوقلوهای غیر همسان می باشد

5.   لکنت زبان یکی از مشکلات آغاز دوره کودکی است به طوری که معمولا در این سنین در 3 سالگی علائم لکنت زبان آشکار می شود .

او پیشنهاد دارد که با استفاده از راههای مناسب می توان برای درمان لکنت اقداماتی مناسب انجام داد .

2.   خانم باب قصابها در تحقیقی تحت عنوان تاثیر لکنت زبان در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پایه اول ابتدایی ، هدف آن بررسی مشکلات و رفع آنها برای ادامه تحصیل این افراد و در نتیجه گیری از این تحقیق که تا چه اندزه توانسته است از روشهای به کارگیری استفاده مناسب ببرد و پیشنهاد می کند ، که بتوانیم در سال اول ترس و اضطراب را از کودکان دور کنیم و آنها تا آخر عمر تاحدود زیادی موفق خواهند بود و زندگی انتخاب شایسته دارند . چراکه لکنت زبان یکی از موانع مهم درس و آموزش کودکان می باشد که باید به خوبی و درستی برطرف شود .

3.   لانک وهامر :‌در تحقیق کودکانی که زبان مادری را به تدریج یادمی گیرند و محیط خانواده و اطراف می تواند در این زمینه ارتباط عاطفی و سپس بر آنها توسعه شناختی بگذارد در پژوهشی تحت عنوان « بررسی مشکلات دانش آموزان ترک زبان فارسی زبان »‌در استان چهار محال بختیاری که توسط هزاریان در سال1370 انجام گرفت نتایج متعددی گزارش نمود :

‌1. دانش آموزان لکنت زبان در جمله سازی ، دستور زبان ، انشاء فارسی تلفظ صداها و عدم دریافت مطالب مهم دارای مشکلات شخصی بوده اند.

2.   لکنت زبان یکی از موانع مهم در سر راه آموزش کودکانی است که باید درمان شوند که اگر درمان نشود مشکلات زیادی را در بر خواهد داشت .

4.   خانم انسیه اکبری در پایان نامه خود تحت عنوان مقایسه شیوع اختلال گفتاری در کودکان ADHD با کودکان عادی به نتایج زیر رسیده است :

1.             میزان اختلالات گفتاری در کودکان معلول بیشتر از کودکان عادی است

2.   پسران نسبت به دختران که کمبود محبت دارند و کمتر به آنها توجه می شود بیشتر دارای اختلال یادگیری بوده اند .

ایشان پیشنهاد دارند که مدارس برنامه های آموزشی بیشتری برگزار کنند تا خانواده ها نسبت به مشکلات گفتاری فرزندانشان آگاه باشند و راههای مقابله با آن را به آنها بیاموزند.

5.  خانم ناهید فاضل در تحقیقی تحت عنوان عوامل موثر در درمان لکنت زبان با حدف توجه به پدیده لکنت به نتایج زیر دست یافته اند .

1.       لکنت زبان از نظر احساس عاطفی روی شخصیت افراد تاثیر می گذارد.

2.  لکنت زبان یک اختلال پیچیده روانی حرکتی است که دارای ابعاد فیزیکی و روانی است.

ایشان پیشنهاد دارند تمرینات ورزشی و استفاده از شیوه های تنش زایی اضطراب برای درمان لکنت زبان مفید است .

صحبت کردن آرام و آهسته و راحت و سنجیده و برقراری ارتباطی آرام با دیگران در کاهش لکنت زبان موثر است .

6.  آقای جواد علاقمندان در کتاب خود تحت عنوان مشخصات بالینی با هدف درمان لکنت زبان به نتایج زیر رسیده اند :‌

1.             لکنت زبان قبل از سن 12 سالگی آغاز می شود .

2.   بیشتر موارد آغاز لکنت زبان در دو نقطه سنی 2 تا 5/3 سالگی و 5 تا 7 سالگی می باشد .

3.   از جمله اختلالات واژه شناسی و اختلال زبان بیانی لکنت است که بصورت ناگهانی و یکباره نمی شود.

7.   شفیع آبادی عبدالله در کتابی تحت عنوان اختلالات گفتار و زبانی کودکان اشاره دارد و تحقیقی که در رابطه با اختلالات گفتاری که دارای علل متنوعی است می باشد و یکی از این علل ناشی از مسائل رشد است . یعنی کودکانی که اختلالات گفتاری دارند ممکن است جریان گفتار زبان آنها در حال رشد دچار نقایصی شده باشد .

8.   و این تحقیق در زمان وی در یک مدرسه انجام گرفت ، هدف از آن این بود که بتواند راههایی که یک فرد به طور ناگهانی دچار اختلال گفتار می شود را کشف کرده وراههای درمان آن را پیدا کندو از طریق اجرا این روش بتواند :‌

1.             اختلافات خانوادگی داشتن پدر و مادر وسواسی و کمال حو

2.   سخت گیری والدین در نحو سخن گفتن صحیح کودک را به آنها آموزش داد تا بتوانند به فرزند خود کمک کنند .

پیشنهاد دوم این بود که با کمک به فرزندتان آنها را اعتماد به نفس کامل عطا کنیدتا هرگز در خود احساس شکست نکنند .

در عین حال از انجام هرگونه عملی که باعث تشدید احساس حقارت و تمسخر او می شود بشدت جلوگیری بعمل آید (‌مثال برخورد معلم در کلاس با کودک لکنت زبان باید بگونه ای باشد که اعتماد به نفس او را افزایش دهد . در این باره توصیه هایی به معلم می شو د.)