بررسی علل پدیده ی کم آموزی و افت تحصیلی دانش آموزان

1 ـ 1 . مقدّمه

در دنیای امروز کلیه ی جوامع بشری هدفشان دستیابی به توسعه و پیشرفت چه از لحاظ مادّی و چه از لحاظ معنوی است. بسیاری از علومی که امروزه ما می شناسیم وسیله ای است که انسان ها با به خدمت گرفتن آن قادر به اصلاح جامعه خواهند شد. ما به منظور دستیابی به یک جامعه ی سالم، جامعه ای که در آن امنیت و انسانیت و تقوی حکمفرما باشد و کجروی و بزهکاری ها به حداقل برسد، باید از خانواده که به عنوان کوچک ترین واحد اجتماعی است آغاز کنیم. خانواده به عنوان محیطی است که کودک در آن متولّد می شود و رشد و پرورش می یابد.

بدیهی است که اگر خانواده بنیان محکم و پابرجایی داشته باشد و فضای حاکم بر آن سالم باشد در چنین محیطی فرزندان شایسته ای رشد و پرورش می یابند که عنوان آینده ساز را به آن ها می دهیم و این مطلب بدین معناست که چرخ های اقتصادی هر کشور به وسیله ی نونهالان و نسل جوان آن کشور به گردش درمی آید. لذا برای رسیدن به رشد فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی باید خانواده، رکن اساسی جامعه است، اصلاح گردد.

کودک موجود ظریف و حساسی است که با کم ترین بی توجّهی شدیداً آسیب می پذیرد و مراقبت های طولانی از کودک و برقراری ارتبـاط عاطـفی عمیـق با او از مسـایـل مهـم است. هر قدر کودک بزرگ تر می شود، میزان توجّه و مراقبت از او هم چنان مطرح است، امّا شکل آن تغییر می یابد. در سنین طفولیت مراقبت های جسمانی حایز اهمّیت است، همین طور که رشد می کند نیازهای عاطفی، نیاز به ابراز وجود و خودنمایی و ایجاد فرصت های لازم جهت شکوفایی استعدادهای نوجوان و رشد سالم او اهمّیت به سزایی پیدا می کند. دامان خانواده نخستین مرکز آموزش و به مثابه اوّلین مدرسه و دانشگاه است.

دیدگاه ها، نقطه نظرها نسبت به خدا، جهان و انسان از آن جا پدیدار می شود. فرایندهای اساسی اجتماعی مثل همکاری، همانندی، تقلید، پذیرش اجباری یا ارادی یک امر، سازش، جریان اجتماعی شدن با همه ی جذر و مدهایش از خانواده است و این مورد تایید جامعه شناسان و روانشناسان است.

هم چنین امروزه بدون شک توجّه زیادی به امر تعلیم و تربیت به عنوان مهم ترین عامل پیشرفت فرهنگی و اقتصادی شده است که هم چنین امروزه بدون شک توجّه زیادی به امر تعلیم و تربیت به عنوان مهم ترین عامل پیشرفت فـرهنگی و اجتمـاعی و اقتصـادی شده است که بعد از خانواده، مدرسه، این وظیفه ی خطیر را عهده دار خواهد بود. تعلیم و تربیت صحیح باعث رشد و شکوفایی استعدادهای نهفته می شود که خود در به ثمر رسیدن جامعه ای پیشرفته و متعادل موثّر است، به این دلیل است که بیش تر جـوامع در تعیین هـدف ها و اتّخاذ روش های آموزشی کلیه ی مساعی خود را به کار می برند. یکی از آفت های بزرگ تعلیم و تربیت هر نظامی که همه ساله به میزان بسیار زیادی امکانات، منابع و استعدادهای بالقوه ی انسانی و اقتصادی را تلف می کند و اثرات غیر قابل جبرانی را در ابعاد فردی و اجتماعی به جای می گذارد. پدیده ی افت تحصیلی (education) wastage in است که رابطه ی تنگاتنگی به عوامل خانوادگی دارد. به همین دلیل است که یکی از ملاک های عدم موفّقیت هر نظام آموزشی را میزان «افت تحصیلی» در آن می دانند. امروزه مسئله ی افت تحصیلی گریبانگیر کلیه ی نظام های آموزشی است و به لحاظ ارتباطی که اساساً جریان تعلیم و تربیت با دیگر نهادهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دارد افت تحصیلی نیز ابعاد مختلف مورد بررسی و مطالعه ی پژوهشگران قرار می گیرد. 

 

1 ـ 2 . بیان مسئله

افت تحصیلی یکی از مهم ترین مسایل نظام آموزش و پرورش است، زیرا علاوه بر این که هر ساله مقـدار متنـابهی از ثروت جـامعه را بر باد می دهد، اثرات نامطلوب این شکست تحصیلی در روحیه ی دانش آموزان موجب حالات عاطفی نامتناسب می شود. میزان علاقه مندی دانش آموزان به یادگیری و آموزش تا حدّ زیادی به شکست یا افت تحصیلی آنان بستگی دارد. دانش آموز وقتی دچار موفّقیت یا شکست در مـورد یادگیـری هـای مختـلف می شـود، سبـب ایجاد تصوّراتی نسبت به توانایی های خود می گردد، انگیزه در واقع مهم ترین عامل رفتار در انسان می باشد، هر چه سطح انگیزش دانش آموز بیش تر باشد علاقه ی یادگیری و مهارت در کاری در او کم تر می شود، که در این میان عوامل گوناگون فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و ... در نارسایی و یا پیشرفت تحصیلی نقش به سزایی دارند، و هم چنین توجّه به امـکانات آمـوزشی و عوامل درونی مدرسه هم چون مدیر، آموزگاران و ... در این میان جایگاه ویژه ای دارند. با توجّه به اهمّیت موضوع افت تحصیلی در این تحقیق سعی بر این است که جایگاه و نقش عوامل گوناگون فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و امکانات آموزشی و ... بیش از پیش نمایان تر شود.

 

1 ـ 2 ـ 1 . بیان مشکل

متاسّفانه همه ساله دانش آموزانی هستند که موفّق به ارتقاء به کلاس بالاتر نشده و موجب ناراحتی خود، والدینشان و در آخر اولیاء مدارس می شوند. با کمی تامّل و تفکّر می توان به راحتی عوامل موثّر در این امر را روشن ساخت.

 

1 ـ 2 ـ 2 . سوال های تحقیق

و در این تحقیق می خواهیم به سوالات زیر پاسخ دهیم:

1 ـ عـوامل گونـاگون فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی چه تاثیری در نارسایی و افت تحصیلی دانش آموزان دارد؟

2 ـ امکانات آموزشی و عوامل درونی مدرسه نظیر مدیر، آموزگاران و ... چه تاثیری در افت و یا پیشرفت تحصیلی دارند؟

 

1 ـ 3 . اهداف پژوهشی

در این تحقیق می خواهیم به این نتایج برسیم که عوامل گوناگون فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و امکانات آموزشی و عوامل درونی مدرسه چه ارتباطی با افت تحصیلی دانش آموزان دارد.

 

1 ـ 3 ـ 1 . هدف کلّی پژوهشی

بررسی عوامل موثّر در پدیده ی کم آموزی و افت تحصیلی و راه های مقابله با آن.

 

1 ـ 3 ـ 2 . هدف های ویژه ی پژوهشی

1 ـ عوامل گوناگون فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی چه تاثیری در افت تحصیلی دانش آموزان دارد؟

2 ـ امکانات آموزشی و عوامل درونی مدرسه نظیر مدیر، آموزگاران چه تاثیری در افت تحصیلی دارد؟

 

1 ـ 4 . اهمّیّت و ضرورت پژوهش

افت تحصیلی کاهش عملکرد تحصیلی دانش آموز از سطحی رضایت بخش به سطحی نامطلوب است. توجّه به تعریف فوق نشان می دهد که مقایسه و سنجش سطح عملکرد تحصیلی قبلی و فعلی دانش آموز بهترین شاخص از افت تحصیلی است. نکته ی قابل توجّه این است که این مشکل دارای ابعاد مختلفی است که تمـامی آن را مـی تـوان در سـه بعـد فـرد، خانواده، مدرسه و جامعه خلاصه نمود. با توجّه به آمار دانش آموزانی که دچار افت تحصیلی می شوند و با توجّه به هزینه ای که هر دانش آموز دارد و وقت آموزش و فضایی که اشغال می کند، می توان ضرر و زیان های آموزشی و اقتصادی را زیاد دانست. چنان چه اعتبارات مربوط به مسایل و تجهیزات آموزش و سایر هزینه ها نیز به آن اضافه شود، زیان های مالی ناشی از این افت تحصیلی به ارقام سرسام آور نزدیک می شود. نگاهی دقیق به این داده ها نشان می دهد که این مسئله در  جامعه ای که باید در جهت خودکفایی گام اساسی بردارد و برای توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور برنامه ریزی کند تا چه اندازه تکان دهنده است. با این وجود این افت تحصیلی تنها به زیان های مالی ناشی از آن محدود نمی شود بلکه پیامدهای ناشی از اثرات روانی اجتماعی نامطلوبی که بهداشت روانی کودکان و خانواده و سلامت جامعه تهدید می کند به مراتب زیان بارتر از بار مالی آن است و رسالت محقق ایجاب می کند که وضع موجود آمار را مورد بررسی و تحقیق قرار دهد و فاصله ی وضع موجود با وضع مطلوب را و موانع ایجاد کننده ی آن فاصله را شناسایی نموده حتی المقدور نسبت به کاهش آن ها از طریق مسئولین، خانواده و مدرسه نمود.

از آن جایی که دانش آموزان به خانواده های مختلف تعلّق دارند و وضعیت فرهنگی و اجتماعی هر خانواده موضوع و مسایل خاصّ خود را داراست، لذا در زمینه ی مسایل آموزشی ما نباید این گونه مسایل را از نظر دور نگه داریم. از جهتی نارسایی های آموزش از عواملی است که سبب افت تحصیلی و کاهش میزان یادگیری در دانش آموزان از جمله نارسایی های آموزشی افت کیفی در نظام آموزش و پرورش است، باید عوامل آموزشی مانند معلّم، روش تدریس، محتوای آموزشی، زمان و ... را در آموزش و پرورش کلاً مورد بررسی و مداقع قرار داد، و این موضوع نیز به همین دلایل مورد اهمّیت و بررسی است. عواملی مثل وراثت، هوش، محیط، شرایط و جوّ خانوادگی هر کدام به نوبه ی خود در مسایل آموزشی و افت کمّی و یا کیفی دانش آموزان موثّرند، لذا با تکیه بر این عوامل اهمّیت و ضرورت را مورد بررسی قرار می دهیم.

 

1 ـ 5 . فرضیه های  پژوهش

1 ـ به نظر می رسد افت تحصیلی با عوامل گوناگون فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تاثیر مستقیم دارد.

2 ـ به نظر می رسد افت تحصیلی با امکانات آموزشی و عوامل درونی مدرسه نظیر مدیر، آموزگاران و ... تاثیر مستقیم دارد.

1 ـ 6 . متغیرهای پژوهش

متغیر مستقل: متغیر پیش فرض یا ملاک است. متغیر مستقل در این پژوهش علل افت تحصیلی و کم آموزی.

متغیر وابسته: کم آموزی و افت تحصیلی.

1 ـ 6 ـ 1 . تعریف اصطلاحات و واژه ها (تعریف تئوریک متغییرها)

کم آموزی: کـم آمـوزی مـوردی خـاصّ از یـادگیری اطلاق می شود که مانع یادگیری دانش آموزان می شود.

افت تحصیلی: افت تحصیلی کاهش نسبی فعّالیت درسی و مطالعه ی یک دانش آموز در یک دوره ی نسبی در مقایسه با دوره ی نسبی قبل از آن می باشد. مثلاً کسی که طی سه ماه نمرات در حدود 15 داشته، امّا در دو هفته ی اخیر در تمامی یا تعدادی از دروس نمرات حدود 12 کسب کرده می گوییم در حال حاضر نسبت به سه ماه پیش افت تحصیلی دارد.

افت کمّی: درصـد دانـش آمـوزان یک دوره ی آمـوزشی که سبب مردود شدن و یا ترک تحصیل نتوانسته اند آن دوره را با موفّقیت بگذرانند.

افت کیفی: مراد از افت کیفی آموزش و پرورش، نارسایی در رسیدن به هدف های تعیین شده و یا عدم تحقّق بخشی از این هدف است. بنابراین تفاوت بین دانش و مهارت فارغ التحصیلان یک دوره ی آموزش و هدف های تعیین شده برای این دوره، افت کیفی آموزش و پرورش را نشان می دهد. کاهش افت کمّی بـدون بالا بردن سطح کیفی آموزش در هر یک از دوره های تحصیلی موجب افزایش افت تحصیلی در دوره ی بالاتر خواهد شد. بنابراین تنها راه کاهش افت کمّی و بالا بردن سطح کیفی آموزش و پرورش است.