نظرسنجی معلّمان اوّل ابتدایی شهر قزوین در خصوص تغییر کتاب ریاضی اول ابتدایی

معرفی پژوهش

در این فصل ابتدا به طرح گسترده بیان مسئله، هدف و ضرورت پژوهش و سپس به ارائه ی فرضیه ها و تعاریف عملیاتی آنها پرداخته می شود.

1-1- مقدمه

ازتشکیل نظام آموزش و پرورش رسمی ایران بالغ بر هشتادوپنج سال می گذرد. طی این مدت، بر اثر تحولات جامعه و اهمیت یافتن آموزش و پرورش در نظر مردم نظام آموزشی کشور گسترش یافته و شمار آموزشگاه ها و دانش آموزان سال به سال افزایش پیدا کرده است.در نتیجه ماموریت اهداف و وظایف آن پیچیده تر و بار مسئولیت های آن سنگین تر شده است.(علاقه بند، 1388، ص1)

نظام های آموزشی و فعالیت های حاکم بر آن، با توجه به پیشرفت جوامع، همواره دستخوش تغییر و تحول است وتحول آموزشی،خود معلول تحول اجتماعی و تحول علوم و تکنولوژی است، زیرا: در جوامع پیچیده و پیشرفته، سرعت تحول نظامهای آموزشی آن چنان سریع است که هر چند سال یک بار، در ساختار نظام آموزشی دگرگونی کلی ایجاد می شود. امروزه فعالیت در مدرسه و آموختن، خود بخش عظیمی از زندگی انسانها شده است و دیگر نمی توان با طرز تلقی گذشته، به شاگردو تربیت او نگریست.

معلم اگر با اصول و مبانی و هدفهای آموزش و پرورش، ویژگی های شاگردان و نیاز آنان، روش ها و فنون تدریس و سایر مهارتهای آموزشی آشنایی نداشته باشد هرگز قادر نخواهد بود زمینه ی شکوفایی استعداد شاگردانش را فراهم کند.

معلم باید ضمن هماهنگی لازم بین ویژگی های فردی و فعالیت های آموزشی آموزش و یادگیری را برای آنان به صورت تجربه ای شیرین و لذت بخش در آورد.(شعبانی ، 1371، ص1)

 

1-2-  بیان مسئله

تاریخ ریاضیات باعث می شود که فرهنگ ریاضی یک کشوری که در آن تاریخ ریاضیات با آموزش ریاضی درگیر است بالا رود زیرا اگر دانش آموزی به مطلب بیشتر ریاضی احتیاج داشته باشد و معلم هم نیز برای اینکه اطلاعات ریاضی خود را بیافزایید تا بتواند نیاز دانش آموز را برطرف سازد به کتاب های مختلفی نیاز دارد و این نیاز دارد و این نیاز معلم باعث می شود که کتاب های جدیدی تالیف شود که این خود به خود باعث می شود  که فرهنگ کتاب خوانی آن جامعه افزایش یابد. آموزش ریاضیات فقط برای کاربرد آن در دیگر علوم و زندگی یا برای بالا بردن توان فکری نیست.

پیشرفت هر جامعه در هر زمینه ای به این بستگی دارد که از تاریخ آن زمینه در جهان و کشور خود  آگاهی داشته باشیم زیرا تاریخ انگیزه ای برای دست یافتن جوانان به نکته های تازه است. ریاضیات به علت داشتن تاریخ طولانی، انبوه متراکمی از دانسته ها را پدید آورده است، که بخش مهمی از فرهنگ بشری را تشکیل می دهد. فایده آشنایی با تاریخ ریاضیات این است که اعتماد به خود را به ما باز می گرداند. بنابراین اگر آموزش را به عنوان ابزار حفظ و انتقال و بالا بردن سطح فرهنگ تعریف کنیم، یکی از وظیفه های معلمان ریاضی  این است که گنجینه ی عظیم تاریخ ریاضیات را از طریق مدارس به  نسل های  آینده انتقال دهد.

در این دوره به دلیل دارا بودن برخی نیازها و توانایی های خاص و شرایط منحصر به فرد نیاز به  آموزش های عینی و منسجم دارد. محتوای پر برنامه های درسی و انتخاب روشهای متناسب با آنها ایجاب می کند که وسایل  و مواد آموزشی مطلوب و مورد نیاز فراهم گردد.

کتاب درسی یکی از مهم ترین مراجع و منابع یاد گیری دانش آموزان در هر نظام آموزشی است و در ایران نیز یکی از مهم ترین نقش ها را در برنامه های درسی ایفا می نماید. به عبارت دیگر در ایران، بیشتر فعالیت های آموزشی در چارچوب کتاب درسی صورت می گیرد و بیشترین فعالیت ها و تجربه های آموزشی دانش آموز ومعلم حول محور آن سازماندهی میشود. این واقعیت باعث شده است که صاحبنظران وپژوهشگران، بررسی محتوای آموزشی دوره های تحصیلی را با توجه  به نیاز های فراگیران مورد بررسی و تحلیل قرار دهند. این بررسی ها و تحلیل ها به برنامه ریزان و مولفان کتاب های درسی کمک می کند تا در هنگام تهیه، تدوین، و با انتخاب کتاب درسی برای دوره های تحصیلی و از جمله در مورد کتاب های دوره ی ابتدایی که  موضوع بحث این مقاله است تصمیم های صحیحی را اتخاذ نمایند.

نوعی از تحلیل که برای برنامه ریزان درسی، مولفان و تصمیم گیرندگان برنامه های درسی دوره ی تحصیلی ابتدایی بسیار مفید و ضروری است تحلیل محتوا است، یعنی نوعی از تحلیل که کمک می کند تا مفاهیم، اصول، انگیزه ها، نیازها، نگرشها و کلیه ی اجزای مطرح شده در محتوای آموزشی و پرورشی کتاب ها مورد بررسی علمی و عملی قرار گرفته و با اهداف برنامه های درسی دوره ی ابتدایی مقایسه شوند.
(مقاله ای از باقرپور) در این پژوهش، نظر معلمان در مورد تغییر کتاب ریاضی اول ابتدایی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.

1-3 - هدف پژوهش

هدف کلی این تحقیق نظر معلمان اول ابتدایی در مورد تغییر کتاب ریاضی می باشد.

در این کتاب جدید التالیف تلاش شده است با روش های آموزشی جدید، دانش آموزان به فکرکردن ترغیب شوند و در یادگیری نقش فعال ایفا کنند. در عین حال مهارت هایی را بیاموزند که توانایی آنها  را در حل مسئله تقویت می کند.

 در این کتاب نگاه مولف به ریاضیات چند جنبه متفاوت دارد. از طرفی ریاضیات یک هنر است که باید از لحاظ زیبایی شناسی و حقیقت نمایی ارزش های نهفته ی خود را آشکار سازد. از طرف دیگر این درس ابزاری در خدمت بشر است که در تمام علوم بشری کاربرد و حضور تعیین کننده دارد.

همچنین ریاضیات مقدمه ای است برای آموزش مجردات که الهیات را به یاد ما می آورد و به معارف عالم بالا شباهت دارد. آموزش ریاضیات نه تنها امری موثر برای رشد تفکر است بلکه وسیله ای برای تعالی انسان از طریق ساختارهای شناختی ومعرفتی اوست که البته بدون تکیه بر معارف الهی و علوم توحیدی میسر نخواهد شد.

درس ریاضیات باید برای دانش آموزان شادی بخش و لذت آور باشد و به وسیله ی آن احساس خوبی از توانایی های خود و دیگران به دانش آموز دست دهد. پیشینه ی فکری و مهارت هایی که در ذهن دانش آموزان نهادینه شده اجازه نمی دهد نظام آموزشی یکسانی که دانش آموزان با آن مواجه اند ساختارهای شناختی یکسانی را به دست دهد.

این کتاب جدید التالیف 25 بخش است. هر بخش با یک لوحه ی تصویری که در برگیرنده ی  مفاهیم کلی آن بخش است آغاز می شود. به این ترتیب که هر بخش با نگاه کل به جز شروع می شود و تدریس هر صفحه با مراجعه به صفحه ی لوحه ی ذی ربط آغاز می گردد. به سبک های مختلف یادگیری دانش آموزان توجه داشته باشید. دراین کتاب تلاش شده است که برای سبک های متفاوت، فعالیت های گوناگون گنجانده شود اما به دسته بندی کردن دانش آموزان بر اساس سبک های یاد گیری نیازی نیست و انجام فعالیت های پیش بینی شده کفایت می کند. همه ی دانش آموزان به طور همزمان به مهارت های لازم در انجام یک فعالیت نمی رسند اما نباید فرصت یاد گیری را از آنها سلب کرد و برای رسیدن به هدف نهایی باید به قدر کفایت صبور باشیم.

تغییرکتاب ریاضی، تغییر روش ها و متد تدریس از مهم ترین ارکان تدریس و نهادینه ساختن مفاهیم ریاضی در دوره ی ابتدایی هستند که در این تحقیق به آنها می پردازیم.(داودی، رستگار، عالمیان، 1390، ص 1)

1-4-  ضرورت و اهمیت تحقیق

از آنجا که پیشرفت روز افزون صنعت و تکنولوژی جهان پهناور، رو به افزایش است نیاز و ضرورت و جایگاه ریاضیات ابتدایی بیشتر احساس می گردد. آموزش ابتدایی در شکل گیری مفاهیم ریاضی نقش اساسی دارد. کودکان لازم التعلیم با ورود به دوره ی ابتدایی با مفاهیم ریاضی  بیشتر آشنا می گردند. حال چگونه باید این مفاهیم در اذهان کودکان نهادینه شود.به شرایط موقعیت یاددهی، یاد گیری بستگی دارد. کودکان در محیط کلاس می آموزند آنچه را در اختیار دارند. معلمان و دست اندرکاران نظام آموزشی باید مفاهیم ریاضی را ملکه ذهن کودکان سازند.

حرکت جدیدی که در زمینه ی توسعه ی برنامه ی ریاضی در قرن اخیر ایجاد  شده است  به آموزش ابتدایی اهمیت زیادی قائل شده اند. قدرت یادگیری دانش آموزان دوره ی ابتدایی بیش از میزانی است که در برنامه های درسی استاندارد مدارس منظور شده است.

آموزش های دروس مختلف، در دوره ی ابتدایی کودکان را با جهان و پدیده  های آن آشنا می سازند. آموزش ریاضی در دوره ی ابتدایی یکی از این دروس است. آموزش سنتی ریاضی ابتدایی جواب گوی نیازهای دانش آموز امروز نخواهد بود.تغییر و دگرگونی در برنامه های دوره ی ابتدایی و کتب ریاضی و همچنین تغییر اساسی روش های  تدریس در دوره ی ابتدایی نقش به سزایی در آموزش و فراگیری مفاهیم ریاضی دارد. هر چند برنامه ها و کتب درسی ریاضی در ابتدایی تغییر یافت ولی نتایج آموزش ها چندان مطلوب نشد. در طرح کلیات نظام آموزش و پرورش جمهوری ایران شیوه آموزش ریاضی به دو شیوه ی: فعال و غیرفعال تدوین شده است که صفت فعال متوجه تلاش یاد گیرنده در یادگیری است.

1-5- سوال پژوهش:

1- آیا تغییر کتاب ریاضی اول ابتدایی در سطح یادگیری ریاضی دانش آموزان تاثیر داشته است؟

2- تغییر در روش تدریس کتاب اول ابتدایی بر میزان یادگیری فراگیران تاثیر دارد؟

3- آیا نظر معلمان و اولیا دانش آموزان با تغییر کتاب ریاضی اول ابتدایی مناسب است؟

1-6- فرضیه های پژوهش:

1- بین تغییر کتاب ریاضی اول ابتدایی و سطح یادگیری دانش آموزان رابطه وجود دارد.

2- بین تغییر روش تدریس در کتاب ریاضی اول ابتدایی بر یادگیری فراگیران رابطه وجود دارد.

3- بین نظر معلمان و اولیا دانش آموزان و میزان رضایتمندی  آن ها  از تغییر کتاب ریاضی اول ابتدایی رابطه وجود دارد.

1-7  تعاریف عملیاتی:

آموزش:

فعالیتهای هدفمند معلم برای ایجاد یاد گیری در یاد گیرنده است که به صورت کنش متقابل بین او و یک یا چند گیرنده جریان می یابد.(علی ابادی ، 1368، ص30، نقل از سیف ،1363 ، ص38)

طراحی آموزشی:

فرایندی پویا است و عناصر تشکیل دهنده ی آن دائما با یکدیگر در تعاملند.(شعبانی، 1376، ص 255)

روش تدریس:

روش تدریس نیز عبارت است از: راه منظم، با قاعده و منطقی برای ارائه درس.(صفوی، 1382، ص111) روش تدریس، شیوه ی عمل معلم را در کلاس درس تشکیل می دهد و فرصت مناسب را هم برای فراگیری دانش آموزان پدید می آورد. (آقازاده، 1384، ص247)

یادگیری:

هیلگارد و مارکویز معتقدند یاد گیری یعنی ایجاد تغییر نسبتا پایدار در رفتار بالقوه یاد گیرنده، مشروط بر آن که این تغییر بر اثر اخذ تجربه رخ دهد. (وکیلیان، 1385، ص3)

یاددهی - یادگیری

این رویکرد آموزشی به عنوان ابزاری طبیعی به کار گرفته می شود تا اسباب تغییراتی مطلوب را به وجود آورند.(قورچیان، فضلی خانی، موسوی، خالقی، یازرلو، 1377، ص41)

روش تدریس سنتی

فعالیت اصلی کلاس درس را معلم خود برعهده می گیرد و از راه های مختلف ارائه ونمایش دادن اطلاعات به آموزش موضوع های گوناگون می پردازد و اکثریت فعالیت های آموزشی معلم جنبه کلامی دارد.(سیف،1380، ص382)

روش تدریس جدید(فعال)

روش مبتنی بر یافته های روانشناسی، هنر و علم آموزش که به طور عمده از قرن بیستم به بعد تکوین یافته اند و به روش جدید شهرت دارد. (صفوی، 1382، ص112)

  آموزش و پرورش

آموزش و پرورش در واقع یک دانش کاربردی است و وسیله ای است که از طریق آن می توان درباره ارزش های اخلاقی یک فرد، یک اجتماع، یک مدنیت با نسل آینده به تفهیم و تفاهم رسید.(تقی پور ظهیر،1382،ص17)

ریاضی

عملی که درباره ی مقادیر و اعداد بحث می کند و بر حساب و جبر و مقابله و هندسه اطلاق می شود.(عمید، 1362، ص1079)